Οι Αφροδίτες του Βούδα

Written by

cityculture.gr

Γράφει ο Παναγιώτης Καμπάνης, Δρ. Αρχαιολόγος-Ιστορικός, Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού – Μεταδιδακτορικός ερευνητής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

          Μοιάζει σαν ένα γυναικείο ειδώλιο. Είναι όμως ένα φρούτο που ευδοκιμεί στην ΝΑ Ασία και ιδιαίτερα στην Ταϋλάνδη, ανήκει στην οικογένεια των Ροδοειδών (αχλαδιά) και έχει γλυκιά γεύση!!! Αν και θεωρείται εδώδιμο, εντούτοις η βρώση του απαγορεύεται για καθαρά θρησκευτικούς λόγους.
          Σύμφωνα με τη βουδιστική μυθολογία ο θεός Ίντρα (Indra) έφτιαξε ένα κιόσκι στο μυθικό δάσος Χίμαφαν (Himaphan), όπου ο Βεσαντάρα Τζατάκα (Vessantara Jataka) ζούσε ευτυχισμένος μαζί με τη γυναίκα του πριγκίπισσα Μαντί (Maddi) και τα δυο τους παιδιά τον πρίγκιπα Τζαλί (Jali) και την πριγκίπισσα Κανάινα (Kanhajina.). Ωστόσο, κάθε φορά που πήγαινε η γυναίκα του να μαζέψει φρούτα στο δάσος, υπήρχε κίνδυνος να της επιτεθούν οι Γκαντάρβας (Gandharvas), δαιμονικά όντα. Έτσι, ο Ίντρα έφτιαξε 12 δέντρα Ναριφόν (Nariphon), που έκαναν καρπούς που έμοιαζαν με τη γυναίκα του Βεσαντάρα. Έτσι οι δαίμονες αντί για τη γυναίκα του Βεσαντάρα, έπαιρναν τους καρπούς αυτούς και όταν τους έτρωγαν έχαναν τις δυνάμεις τους και έπεφταν για ύπνο για τέσσερις τουλάχιστον μήνες.
          Στο ιερό βιβλίο των Βέδες (Vedas-Śrauta), μια συλλογή ύμνων και τελετουργικών στίχων, γνωστές ως «τρίπτυχη γνώση», γραμμένα στην αρχαϊκή σανσκριτική το 1500-1200 π.Χ.,  ο Βεσαντάρα Τζατάκα είναι ένας από τους πιο δημοφιλείς ήρωες του Βουδισμού. Ο Βεσαντάρα ήταν ο γιος του Σανιάγια (Sanjaya), βασιλιά της Σιβιράθα (Sivirattha)  και γεννήθηκε στην πρωτεύουσα της Τζατουτάρα (Jatuttara), ως Μποντισάτβα (Bodhisattva). Στον Μαχαγιάνα Βουδισμό, Μποντισάτβα ονομάζεται εκείνος ο οποίος θα ακολουθήσει το μονοπάτι που οδηγεί σε δύο βασικούς σκοπούς: α) να κατέχεται από συμπόνια προς όλα τα όντα και β) να θέλει να τα βοηθήσει να σωθούν. Η οριοθέτηση αυτών των δύο στόχων αποτελεί το ιδανικό. Ο Μποντισάτβα μετά από άπειρες ζωές κατορθώνει κάποτε στο σημείο να μπει στην πολυπόθητη νιρβάνα (λύτρωση, απελευθέρωση), δηλαδή στην ένωση με το «Απόλυτο». Αυτοί οι Μποντισάτβα αποτελούν τις μετεμψυχώσεις του Βούδα..
          Η μητέρα του, σύμφωνα με την παράδοση, ήταν η πριγκίπισσα Πουσάτι (Phussati), η οποία αφού εκτέλεσε το καθήκον της και γέννησε τον επόμενο Μποντισάτβα, ανέβηκε στο Ουράνιο Βασίλειο και έγινε μια από τις συζύγους του θεού Ίντρα.
          Ο Βεσαντάρα που ήταν εξαιρετικά φιλάνθρωπος, αποφάσισε κάποια στιγμή να χαρίσει ένα μικρό λευκό ελέφαντα, δώρο κατά τη γέννησή του, ο οποίος θεωρούταν ιερός και έφερνε βροχή στα άνυδρα και ξερά μέρη, σε μια γειτονική χώρα που αντιμετώπιζε σοβαρό πρόβλημα ανομβρίας. Το γεγονός αυτό προκάλεσε τη δυσαρέσκεια των υπηκόων του, οι οποίοι και αποφάσισαν να τον εξορίσουν.
           Αφού περιπλανήθηκε μαζί με την οικογένειά του για μήνες, έφτασαν στο μυθικό δάσος Χίμαφαν, όπου ο θεός Ίντρα τους έφτιαξε ένα κιόσκι ως κατάλυμα.
merou

Το χιονισμένο βουνό Μερού

          Το Χίμαφαν, που σημαίνει «χιονισμένο βουνό», βρίσκεται στις πλαγιές του βουνού Μερού (Meru) και αποτελεί μια μυθική δασική περιοχή που απαντά συχνά στην ινδουιστική και βουδιστική μυθολογία. Οι αναφορές της, ειδικά στην τέχνη και τη λογοτεχνία των χωρών της ηπειρωτικής ΝΑ Ασίας (Μιανμάρ, Ταϊλάνδη,  Καμπότζη, Λάος) είναι πολυποίκιλες.
          Το όρος Μερού αναφέρεται για πρώτη φορά το 14ο αιώνα και τοποθετείται στο βόρειο τμήμα της μυθικής ηπείρου Τζάμπου (Jambu) στην Ταϊλάνδη που σημαίνει το «Δέντρο της Ζωής».
          Ο θεός Ίντρα που συνεχώς στέκεται στο πλευρό του Βεσαντάρα και της οικογένειάς του, με το όνομα Σάκρα (Shakra) κατέχει σημαντική θέση στο βουδιστικό πάνθεον, ενώ με το όνομα Ντεβανάμ (Devānām) είναι η κορυφαία θεότητα του βεδικού πανθέου.
          Είναι ο θεός του ουρανού και βασιλιάς όλων των ουράνιων θεών. Δημιουργός του κόσμου, ιππεύει τον ελέφαντα Αϊραβάτα (Airavata). Είναι ένας από τους ηλιακούς θεούς Αντίτυα (Antitya), οι οποίοι ανάλογα με τον αριθμό τους 7 ή 12, συσχετίζονται με τους πλανήτες ή τα ζώδια. Είναι επίσης ο αρχηγός των Μαρούτς (Maruts), θεών των θυελλών και των ανέμων και των Βάσους (Vasus), που είναι 8 κατώτερες θεότητες, οι οποίες τον συνοδεύουν και συμβολίζουν τα 4 στοιχεία της φύσης.
Devanam

Ο θεός Ντεβανάμ ή Σάκρα Ίντρα  (Devānām Indra ή Shakra Indra) Βιρμανία (Μπούρμα) ή Μιανμάρ, 9ος αι

          Τα δεκαέξι δέντρα Ναριφόν, γνωστά και ως Μακαλιφόν (Makkaliphon), που φύτεψε ο Ίντρα, αποτελούν έναν από τους πιο γνωστούς θρύλους στη βουδιστική μυθολογία. Θα συνεχίσουν να καρποφορούν τις «Αφροδίτες του Βούδα», όσο θα διαρκεί η διδασκαλία του στους ανθρώπους, 5000 χρόνια μετά το θάνατό του.
          Όταν οι καρποί εμφανίζονται στα δέντρα, διατηρούνται για επτά ημέρες και κατόπιν ξεραίνονται.  Ως αποξηραμένοι πλέον αποτελούν τα πιο δημοφιλή ερωτικά φυλακτά για όλο το βουδισμό και τον ινδουισμό. Ο έρωτας, όπως και σε όλες σχεδόν τις μυθολογίες και θρησκείες του κόσμου, θεωρείται ως η κινητήρια δύναμη της ζωής. Η καλή ερωτική ζωή ενός ζευγαριού, εκτός από την γονιμότητα, φέρνει την ισορροπία και ευτυχία στις σχέσεις των ανθρώπων, με άμεσο αντίκτυπο στην κοινωνία.
          Τα δεκαέξι δέντρα Ναριφόν μαζί με το ερημητήριο του Βεσαντάρα, εξακολουθούν να βρίσκονται στο μυθικό δάσος Χίμαφαν, αλλά μόνο ασκητές Γιόγκι που έχουν κατακτήσει το ανώτατο διαλογιστικό στάδιο της Jhanas μπορούν να το «επισκεφθούν». Ωστόσο δυο δέντρα Ναριφόν μεταφυτεύτηκαν με την άδεια του θεού Ίντρα σε ένα επίσης μυστικό βουδιστικό ναό κοντά στην Μπανγκόκ, ο οποίος και εφοδιάζει όλη την Ταϊλάνδη με φυλακτά!!!
          Σε όλο τον κόσμο, σε όλες τις εποχές, και κάτω από οποιεσδήποτε περιστάσεις, οι μύθοι των ανθρώπων υπήρξαν η ζωντανή έμπνευση για όλες τις δραστηριότητες του νου, των συγκινήσεων και του σώματος. Ο μύθος είναι ένα μυστικό άνοιγμα, μέσα από το οποίο ο άνθρωπος μπορεί να ρίξει μια φευγαλέα κοσμολογική ματιά στις ανεξάντλητες ενέργειες του σύμπαντος και στον τρόπο με τον οποίο αυτές οι ενέργειες μεταβάλλονται και μετουσιώνονται σε πολιτισμό.
          Ο μύθος είναι ένα ιδιαίτερο είδος ιστορίας, που προσπαθεί να ερμηνεύσει κάποιες όψεις του κόσμου που μας περιβάλλει. Άσχετα, λοιπόν, αν εμφανίζεται με τη μορφή της ιερής εξιστόρησης, του παραμυθιού ή του θρύλου, πάντα ο κεντρικός πυρήνας του συνίσταται από τρεις βασικές αλήθειες. Καταρχήν είναι μια προσπάθεια ερμηνείας του μακρόκοσμου, των δυνάμεων που ελέγχουν τον κόσμο και της σχέσης που έχουν τα ανθρώπινα πλάσματα με αυτές τις δυνάμεις. Έπειτα, είναι ένας συμβολικός τρόπος διδασκαλίας αυτών των πλασμάτων, για το πώς μπορούν να τα βγάζουν πέρα με τις δυνάμεις της εξέλιξης, μέσα από καθορισμένα ανοδικά μονοπάτια που καλείται να βαδίσει η συνείδηση. Τέλος, ακόμη και αν δεν αναγνωρίζεται από τους επιστήμονες ιστορικούς, σε πολλές περιπτώσεις είναι πιθανώς καταγραφή -με τη μορφή του θρύλου- πρώιμων ιστορικών γεγονότων με συγκεκριμένες χωροχρονικές αναφορές.
          Από θρησκειολογικής άποψης ο μύθος είναι αφήγηση περί των θείων υπάρξεων, ενταγμένος γενικά σε ένα συνεκτικό σύστημα μύθων και θεωρείται αληθής και ιερός. Σε οποιαδήποτε περίπτωση διασπάται η σύνδεση με την θεϊκότητα των υπάρξεων, και οι χαρακτήρες της ιστορίας δεν θεωρούνται ως θεοί αλλά ως ανθρώπινοι ήρωες, γίγαντες ή ξωτικά, τότε ο μύθος μετατρέπεται σε λαϊκό παραμύθι. Όταν επίσης ο κεντρικός χαρακτήρας του μύθου είναι θεϊκός, αλλά η ιστορία είναι τετριμμένη, το αποτέλεσμα που προκύπτει είναι ένας θρησκευτικός θρύλος και όχι μύθος.
          Πίσω από κάθε θρησκευτικό μύθο ή θρύλο βρίσκεται σχεδόν πάντα η ανθρώπινη παρέμβαση. Για έξι με επτά αιώνες οι «Αφροδίτες του Βούδα» με τα λεπτομερή χαρακτηριστικά τους αποτυπωμένα πάνω στη μαλακή σάρκα του φρούτου, που πράγματι εντυπωσιάζουν, αποτελούσαν ιερά αντικείμενα και προκαλούσαν δέος και θαυμασμό. Παρόλο που κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα το «μυστικό» αποκαλύφθηκε, εντούτοις η δύναμη του μύθου και κυρίως η ανάγκη των ανθρώπων να πιστεύουν σε αυτόν ήταν τόσο μεγάλη, που μέχρι και σήμερα πασχίζουν να αποκτήσουν ένα τέτοιο φυλακτό!!!
karpos afroditi

Ειδώλιο ή καρπός δέντρου;

Αφροδίτες του Βούδα

Από το 15ο αι. το δέντρο Ναριφόν με τις «Αφροδίτες του Βούδα»  πρωταγωνιστούν στην τέχνη της ΝΑ Ασίας

Afrodites tou vouda

Δυο αποξηραμένοι καρποί εκτίθενται για προσκύνημα

afrodites tou vouda pilina

Πήλινα ομοιώματα-φυλακτά

afrodites vouda filaktia karpoi

Τα στάδια ανάπτυξης και μετατροπής αχλαδιών σε καρπούς-φυλακτά του Βούδα, μαρτυρούν και τη δημιουργία των «Αφροδιτών του Βούδα».

Παναγιώτης Καμπάνης
cityculture.gr

Σας αρέσει η σελίδα μας; Κάντε Like!