Άγιος Νικόλαος Ορφανός – «Fukara Aya Nikola»

Written by

agios-nikolaos-orfanos-thessaloniki

Ο μικρός ναός του Αγίου Νικολάου του Ορφανού βρίσκεται  στην  Άνω πόλη της Θεσσαλονίκης, νότια της πλατείας Καλλιθέας, στο τέρμα της οδού Αποστόλου Παύλου. Κατεβαίνοντας το δρόμο παράλληλα με τα Κάστρα, ακριβώς πριν τη στροφή προς το νοσοκομείου του Αγίου Δημητρίου, ανάμεσα στα τείχη υπάρχει ένα μικρό άνοιγμα. Η οδός Κορίνης, το στενάκι που ξεκινά από το άνοιγμα αυτό, βγάζει μετά από 100 μέτρα στον περίβολο του Αγίου Νικολάου Ορφανού, ίσως την πιο γραφική εκκλησία της τελευταίας ακμής του Βυζαντίου (14ος αι.).

Άγιος Νικόλαος ΟρφανόςΠρόκειται για μια συμπαθητική, χωρίς πολλά στολίδια βασιλική. Μεγάλο προνόμιό της, η μικρή αυλή που την περιβάλλει και αποδεικνύει πόσο ανάγκη έχουν τα μνημεία από ανοιχτό χώρο γύρω τους για να μπορεί να κινηθεί το βλέμμα πάνω τους ελεύθερα. Αυτό που αξίζει όμως περισσότερο από όλα, είναι οι πανέμορφες τοιχογραφίες του εσωτερικού, δείγμα μιας περιόδου κατά την οποία στη Θεσσαλονίκη δρούσε η καλλιτεχνική πρωτοπορία της εποχής.

Thessaloniki-Agios_Nicolaos_Orphanos-Ο ναός ήταν το καθολικό, ο κεντρικός δηλαδή ναός ενός μοναστηριού που λειτουργούσε στην περιοχή. Το όνομα του ναού, Ορφανός ή των Ορφανών, συναντάται για πρώτη φορά σε πηγές του 17ου και 18ου αιώνα και ταυτίζεται με τον άγνωστο κτήτορα του μνημείου που ανήκε στην οικογένεια των Ορφανών . Ως ιδρυτής του ναού έχει προταθεί από ερευνητές και ο Νίκων Σκουτέριος Καπανδρίτης Ορφανός.

Άλλοι ερευνητές λένε ότι ιδρυτής του μικρού ναού «Άγιος Νικόλαος Ορφανός» ήταν ο σέρβος ηγεμόνας Στέφανος Μιλούτιν, ο οποίος είχε παντρευτεί στα πλαίσια μιας συνθήκης ειρήνης τη Σιμωνίδα, θυγατέρα του αυτοκράτορα Ανδρόνικου Παλαιολόγου. Για την ιστορία, την εποχή του γάμου της, η Σιμωνίδα Παλαιολογίνα ήταν μόνο πέντε χρονών!

Πολλοί Θεσσαλονικείς ισχυρίζονται ότι την ονομασία την οφείλει στη λειτουργία ορφανοτροφείου στο χώρο της μονής ή στον  Άγιο Νικόλαο,  προστάτης των ορφανών της περιοχής.  Ως το 1833 άλλωστε υπήρχαν στον περίβολο του μικρού ναού παλιά κτίσματα, που χρησιμοποιούνταν ως κατοικίες χριστιανικών απόρων οικογενειών. Χαρακτηριστικό ακόμα ήταν το όνομα «Fukara Aya Nikola» (του φτωχού Άγιου Νικόλα, με το οποίο ονόμαζαν το μικρό ναό οι Τούρκοι κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας

cityculture.gr/ γράφει η Δρ. Μαρία Παζαρλή,  Αρχαιολόγος