Δεσποινίς Τζούλια: κριτική της παράστασης

Written by

Despoinis Tzoulia

Στο θέατρο Από μηχανής παρουσιάζεται για δεύτερη χρονιά η Δεσποινίς Τζούλια ένα κομβικό έργο του γνωστού θεατρικού συγγραφέα Α. Στρίντμπεργκ σε σκηνοθεσία Ανδρονίκης Αβδελιώτη, η οποία ερμηνεύει παράλληλα και τον πρωταγωνιστικό ρόλο.

Η αναμονή της ανάφλεξης

Η έναρξη της παράστασης πραγματοποιείται μέσω μίας ισχυρής σκηνοθετικής επιλογής: δύο σώματα –ένας άντρας και μια γυναίκα– στέκονται ακίνητα και αντικριστά. Τα μάτια του ενός καρφωμένα στα μάτια του άλλου. Δε μιλούν. Μονάχα κοιτιούνται. Με τα βλέμματά τους κατασπαράζουν ο ένας τον άλλον. Ο πόθος ξεχειλίζει από τις ματιές τους και η ενέργεια που εκλύεται φαντάζει σαν το προστάδιο μίας επερχόμενης έκρηξης. Και είναι αυτή η αναμονή της ανάφλεξης που πυροδοτεί και δυναμιτίζει την έναρξη της παράστασης σε συνδυασμό με την εξαιρετική μουσική επένδυση της Σίσσυ Βλαχογιάννη, η οποία σφραγίζει και χρωματίζει την ατμόσφαιρα του έργου, προσδίδοντάς του την χροιά μιας φευγαλέας και άπιαστης μελαγχολίας, αλλά και μίας απροσδιόριστης νοσταλγίας. Κατά τη διάρκεια της μουσικής αναφέρονται τα εξής λόγια: «μια φριχτή σιγή. Κάτι έπεσε καταγής. Αν με είχες κοιτάξει θα με είχες αγαπήσει». Η πρόταση «κάτι έπεσε καταγής» μοιάζει να συμπυκνώνει μέσα σε τρεις λέξεις την ουσία του δράματος του έργου. «Αυτό» που έπεσε καταγής είναι η βίαιη πτώση της ίδιας της πρωταγωνίστριας, συμβολίζοντας την πτώση ολόκληρου του φεουδαρχικού συστήματος. Το έργο διαγράφει την πορεία και τα στάδια της κατάρρευσης αυτής και παράλληλα την άνοδο του Ζαν, του υπηρέτη της Τζούλια, ο οποίος λειτουργεί αντίστοιχα ως σύμβολο της ανόδου της μεσαίας τάξης.

Androniki Avdelioti, Lazaros Vartanis

Ανδρονίκη Αβδελιώτη και Λάζαρος Βαρτάνης

Εξουσιαστικές σχέσεις: οι μετασχηματισμοί

Συνεπώς, παρατηρούμε την ύφανση μίας διπλής σύγκρουσης: αφενός της πάλης των κοινωνικών τάξεων, αφετέρου της πάλης των δύο φύλων. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η διάφανη ύφανση των εξουσιαστικών σχέσεων. Το έργο Δεσποινίς Τζούλια λειτουργεί ως μία καθαρή αποτύπωση της διαπίστωσης του Foucault πως η εξουσία βρίσκεται παντού, ακόμη και στις πλέον ελάχιστες ή ασήμαντες ενέργειες και για τον λόγο αυτό παρομοιάζει την εξουσία με δίχτυ στο οποίο όλοι είμαστε μπλεγμένοι και αδυνατούμε να αποδράσουμε. Επίσης, το έργο αποτελεί μία ανάγλυφη επιβεβαίωση της επόμενης φουκωικής διαπίστωσης πως «οι εξουσιαστικές σχέσεις δεν αποτελούν δεδομένες δομές κυριαρχίες, αλλά μήτρες διαρκών μετασχηματισμών» [1]. Και είναι επάνω σε αυτόν ακριβώς τον μετασχηματισμό που βασίζεται ολόκληρο το έργο και ο οποίος λειτουργεί ως η ραχοκοκαλιά του. Η Τζούλια αντλεί ευχαρίστηση μέσω της άσκησης–επιβολής της εξουσίας στον υπηρέτη της, διότι λειτουργεί ως το μέσο επιβεβαίωσης της αξίας της, δημιουργώντας μία αίσθηση ασφάλειας και σιγουριάς. Η απώλεια της αίσθησης αυτής συνεπάγεται την μετάβαση της Τζούλιας στο κενό και κατ’ επέκταση την γέννηση της ανάγκης της να μετατραπεί πλέον η ίδια στον δέκτη των διαταγών, ειδάλλως καθίσταται πλέον μία ύπαρξη μετέωρη, δίχως κανένα σταθερό σημείο αναφοράς. Αντιθέτως, η μετάβαση της εξουσιαστικής κυριαρχίας στον Ζαν συνεπάγεται την απόκτηση αυτής της σιγουριάς και ασφάλειας που η Τζούλια έχει πλέον απωλέσει.

Ο βιασμός πραγματοποιείται εν αγνοία της

Σημείο τομή του έργου Δεσποινίς Τζούλια αποτελεί η επιτέλεση της σεξουαλικής συνεύρεσης της Τζούλιας και του Ζαν, καθώς σηματοδοτεί την έναρξη της αναστροφής· ο χρόνος πλέον θα μετρά αντίστροφα, η πορεία θα είναι πια δρομολογημένη και μη αναστρέψιμη. Ενδιαφέρουσα θεωρώ την σκηνοθετική οπτική της Αβδελιώτη: επιλέγει να αναπαραστήσει την πράξη μέσα από μία σχεδόν τελετουργική διαδικασία, φαντάζοντας σαν μία τελετή μύησης. Η Τζούλια της Αβδελιώτη μετατρέπεται στο σημείο αυτό σε μία εύθραυστη και αδύναμη ύπαρξη, οι κινήσεις και το βλέμμα της οποίας, μαρτυρούν την δημιουργία ενός πλάσματος μαγεμένου· μαγεμένου και άρα απολύτως γοητευμένου. Άρα και απολύτως γητευμένου. Δηλαδή υποταγμένου. Η Τζούλια έχει χάσει. Για τον λόγο αυτό η σκηνοθέτης επιλέγει μετά τη λήξη της πράξης, το πόδι της ηρωίδας να είναι καλυμμένο με αίμα. Διότι η ερωτική πράξη έχει στην πραγματικότητα μετατραπεί σε έναν θανατηφόρο βιασμό. Και το σημαντικότερο είναι πως έχει μετατραπεί εν αγνοία της.

Το ζωικό και το θεϊκό στοιχείο

Μία ύπουλη και υπόγεια επίθεση, η οποία αιφνιδιάζει τον αντίπαλο και επιφέρει τη νίκη. Ο Ζαν ακολουθεί την ίδια τακτική: «σκοτώνει» την Τζούλια στην ουσία με τον ίδιο τρόπο που σκοτώνει το καναρίνι της στο τραπέζι της κουζίνας με το χασαπομάχαιρο. Μια κίνηση που πραγματοποιείται ατάραχα από τον Ζαν και ολοκληρώνεται πετώντας με την ίδια ηρεμία το καναρίνι στα σκουπίδια. Δημιουργείται συνεπώς το εξής σχήμα: ζωοποίηση του ανθρώπου και πραγμοποίηση του ζώου [2]. Η «ζωοποίηση» που έχει υποστεί η Τζούλια αποκαλύπτεται μέσα από την υποκριτική της Αβδελιώτη, η οποία πεσμένη στο πάτωμα, αδυνατώντας να σταθεί στην όρθια «ανθρώπινη» στάση, φαντάζει σαν ένα μικρό λαβωμένο ζώο, δημιουργώντας μία αντίθεση με την περήφανη στάση του Λάζαρου Βαρτάνη (Ζαν) και την σταθερότητα που αποπνέει η φωνή του. Η Ελεάννα Παναγουλέα στον ρόλο της Κριστίν διαβάζοντας με σταθερό, σίγουρο και ήρεμο τόνο βιβλικά αποσπάσματα, δημιουργεί την αίσθηση μίας απροσδιόριστης επερχόμενης απειλής και μιας ακαθόριστης αγωνίας, που προέρχεται και επιβάλλεται από μία δύναμη που υπερβαίνει το ανθρώπινο.

Eleanna Panagoulea

Ελέαννα Παναγουλέα στον ρόλο της Κριστίν

[1] Foucault M.: Η μικροφυσική της εξουσίας, Ύψιλον, Αθήνα 1991
[2] Adorno T.: Minima Moralia, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 1990, σ. 186

Δεσποινίς Τζούλια: Συντελεστές

Μετάφραση – σκηνοθεσία: Ανδρονίκη Αβδελιώτη
Βοηθός σκηνοθέτη: Ελεάννα Παναγουλέα
Σκηνικά – κοστούμια: Νικόλαος Μαρμαροτούρης -Ανδρονίκη Αβδελιώτη
Μουσική: Σίσσυ Βλαχογιάννη

Παίζουν οι ηθοποιοί : Ανδρονίκη Αβδελιώτη, Λάζαρος Βαρτάνης, Ελεάννα Παναγουλέα
Διάρκεια 90΄
Κάθε Σάββατο στις 18:00, έως 13 Ιανουάριου
Από Μηχανής Θέατρο
Ακαδήμου 13, Μεταξουργείο
Τηλ. κρατήσεων 210- 5232097 /6942419151
Τιμές εισιτηρίων: Γενική είσοδος 10€ / μειωμένο (Φοιτητικό, ατέλεια, ανέργων) 7€

cityculture.gr/ γράφει η Ιφιγένεια Καφετζοπούλου


Σας αρέσει η σελίδα μας; Κάντε Like!