Προς Ελευσίνα στο Θέατρο Τέχνης: Κριτική της παράστασης

Written by

Το εμβληματικό έργο του Παύλου Μάτεσι, Προς Ελευσίνα, 20 χρόνια μετά την τελευταία τουπαρουσίαση στην Ελλάδα, παρουσιάζεται στη σκηνή της Φρυνίχου, στο Θέατρο Τέχνης, σε σκηνοθεσία Ηλέκτρας Ελληνικιώτη, με την Μαρία Καβογιάννη να επιστρέφει ύστερα από 31 χρόνια στο Θέατρο Τέχνης, κρατώντας τον πρωταγωνιστικό ρόλο.

Η μετάβαση από τη μικροκλίμακα στη μακροκλίμακα

Το έργο Προς Ελευσίνα αποτελεί ουσιαστικά την πραγματοποίηση μιας πορείας, μιας νεκρικής πομπής. Η διαδρομή αυτή πραγματοποιείται και οριοθετείται κατά κύριο λόγο στο πλαίσιο μίας οικογένειας, γεγονός το οποίο υπογραμμίζεται από την επιλογή του συγγραφέα Π. Μάτεσι να προσδιορίσει τους ήρωές του με  ι δ ι ό τ η τ ε ς (Κόρη, Μητέρα, Γιος, Πατέρας) αποφεύγοντας τη χρήση ονομάτων. Η συγκεκριμένη επιλογή αφαιρεί από τους ήρωες το στοιχείο του προσωπικού και του εξατομικευμένου και τα μετατρέπει σε σύμβολα–εκπρόσωπους. Με τον τρόπο αυτό υπονομεύει τον θεσμό της οικογένειας και κατ’ επέκταση την ποιότητα του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου, εάν εκλάβουμε την οικογενειακή κοινότητα ως την μικροκλίμακα και αναλογικά την ευρύτερη κοινωνία ως τη μακροκλίμακα. Μέσω της αναλογίας αυτής επιτυγχάνεται μία οξεία κριτική στα θεμέλια, τα οποία στηρίζουν τη διανθρώπινη επικοινωνία και κυρίως την ύφανση των διανθρώπινων σχέσεων.Pros Eleusina

Η εφ-εύρεση και η εκλογή του ανθρώπου

Η οικογένεια που αναπαρίσταται παρουσιάζεται ως φορέας μίας ιζηματοποιημένης βίας και κυρίως σήψης, η οποία μοιάζει με την ενεργειακή ποιότητα ενός ηφαιστείου έτοιμου να εκραγεί. Πρόκειται για την παράλυση πριν την επερχόμενη έκρηξη που προκαλεί όχι μονάχα η θόλωση, αλλά η κατάρρευση των κοινωνικών συμβάσεων και παράλληλα η αποκάλυψη του κοινωνικού και άρα επίκτητου χαρακτήρα τους. Η πράξη της αιμομιξίας αποτελεί σύμφωνα με την επικρατούσα κοινωνική αντίληψη την πλέον απαγορευμένη, επονείδιστη και αποτρόπαια πράξη, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει και ο Γάλλος φιλόσοφος Michel Foucault [1].
Όμως, στο έργο Προς Ελευσίνα δημιουργείται μία ανατροπή του ορίζοντα προσδοκίας του θεατή, γεγονός που τονίζεται, όπως προανέφερα, από την επιλογή του συγγραφέα να χρησιμοποιήσει μονάχα τις «οικογενειακές ιδιότητες» των ηρώων, αποφεύγοντας τη χρήση ονομάτων: οι ρόλοι εν τέλει δεν ανταποκρίνονται στις αποδιδόμενες σε αυτούς ιδιότητες. Ο πατέρας βιάζει την κόρη, η μητέρα τον γιο.
Το γεγονός αυτό κλονίζει τα θεμέλια στα οποία δομείται ο θεσμός της οικογένειας, λειτουργώντας ως μία μεταφορά της ραγισμένης βάσης των διανθρώπινων σχέσεων: ο πυρήνας τους χαρακτηρίζεται από μία ισχυρή σήψη, η οποία αποκαλύπτει τον επίκτητο χαρακτήρα της έννοιας του «ανθρώπου». Η επιτέλεση της αιμομιξίας αποκαλύπτει την ανάδυση της υπάρχουσας και υφέρπουσας ζωικότητας και τη δημιουργία μίας ζώνης αδιακρισίας του ζωώδους–ανθρώπινου στοιχείου. Η συμβολική μεταμόρφωση των ηρώων σε μη ανθρώπινα ζώα, λειτουργεί ως αφορμή της ανάδυσης στην επιφάνεια του γεγονότος πως η ανθρώπινη ιδιότητα δεν αποτελεί μία δεδομένη, αλλά μία ιδιότητα η οποία πρέπει διαρκώς να επιλέγεται και να αποδεικνύεται. Καταλήγω συνεπώς στη ρήση του J. P. Sartre σχετικά με την ανάγκη μίας διαρκούς «εφ- εύρεσης», μίας ε κ λ ο γ ή ς του ανθρώπου [2].Maria Kavogianni

Η μεταιχμιακή ζώνη του ανθρώπινου και του μη ανθρώπινου ζώου

Στο τέλος της παράστασης ο Γιος, η υπόσταση του οποίου στιγματίζεται από την ταμπέλα του «τρελού», πέφτει στα τέσσερα, φορώντας παράλληλα στο στόμα του το χαλινό ενός αλόγου. Πρόκειται για τη δημιουργία μιας ιδιαίτερα φορτισμένης νοηματικά εικόνας, καθώς λειτουργεί ως μία ξεκάθαρη αποτύπωση της μεταιχμιακής και οριακής αυτής κατάστασης ζωοποίησης του ανθρώπινου και ανθρωποποίησης του ζωώδους. Ειδικότερα το μοτίβο της τρέλας, σύμφωνα με τον Foucault αποτελεί το όριο ανάμεσα στο ανθρώπινο και το ζώωδες: «όπως ο θάνατος είναι το πέρας της ανθρώπινης ζωής από την πλευρά του χρόνου, έτσι και η τρέλα είναι το όριό της από την πλευρά του ζωώδους [3]».

[1] Foucault Michel: Ιστορία της σεξουαλικότητας. Η βούληση για γνώση, Πλέθρον Αθήνα 2011, σ.127
[2] Sartre J. P.: Ο υπαρξισμός είναι ένας ανθρωπισμός, Αρσενίδη, Αθήνα χ.χ
[3] Foucault M.: Η ιστορία της τρέλας στην κλασική εποχή, Καλεντής, Αθήνα 2007, σ.217

Προς Ελευσίνα  – Συντελεστές

Σκηνοθεσία: Ηλέκτρα Ελληνικιώτη
Δραματουργία: Αλέξανδρος Μιστριώτης
Σκηνογραφία: Όλγα Μπρούμα
Κοστούμια: Δήμητρα Λιάκουρα
Μουσική: Γρηγόρης Ελευθερίου
Φωτισμοί: Χριστίνα Μουμούρη
Φωτογραφίες: Γιώργος Βαλσαμής
Βίντεο: Βασίλης Κεκάτος
Βοηθός Σκηνοθέτης: Ισαβέλλα Μαργάρα
Βοηθός Σκηνογράφου: Σίλια Κόη
Παραγωγή: Lead-in

Πρωταγωνιστούν:
Μαρία Καβογιάννη,
Γιάννης Κοκιασμένος,
Δημήτρης Δρόσσος,
Μαρία Μαμούρη,
Αθανάσιος Μυλωνόπουλος
Στην παράσταση συμμετέχουν σπουδαστές του Θεάτρου Τέχνης.
cityculture.gr γράφει η  Ιφιγένεια Καφετζοπούλου