Η Ευγενία Αρσένη, Σκηνοθέτις-Δραματουργός, έχει συνεργαστεί με διεθνείς φορείς (Royal Albert Hall, San Francisco Opera Center, Center for Contemporary Opera, Skylight Music Theatre, Oakland Opera House, Εθνική Λυρική Σκηνή, Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Εκπαιδευτική Τηλεόραση κ.α.). Υπεύθυνη Συντονισμού και Δραματολογίου της Πειραματικής Λυρικής Σκηνής από την αρχή της δημιουργίας της, με την καλλιτεχνική διεύθυνση του μαέστρου Θόδωρου Αντωνίου (2004-2011). Για την παράστασή της Mendelssohn’s Antigone, την οποία σκηνοθέτησε στο Royal Albert Hall για το BBC Proms, τιμήθηκε από το Φεστιβάλ Αρχαίου Δράματος Antikenfestpiele στην Trier της Γερμανίας. Διετέλεσε μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος . (www.eugeniaarsenis.com) Πρόσφατα κλήθηκε και πάλι στην Αμερική σε δύο πολύ σημαντικά Λυρικά θέατρα για να σκηνοθετήσει την πολιτική όπερα “El Cimaron”.
Η καριέρα στο Ελληνικό Λυρικό θέατρο ξεκίνησε ουσιαστικά από την Πειραματική Λυρική σκηνή, της οποίας υπήρξατε πρωτεργάτης. Πείτε μας λίγα λόγια για εκείνο το πρώτο εγχείρημα και πώς αυτό συνδέεται με τις νέες σας δραστηριότητες στην Αμερική; Για την Πειραματική μιλάω πάντα με ιδιαίτερη συγκίνηση, είναι ένα τεράστιο κομμάτι της ζωής μου. Μετά τη σκηνοθεσία μου στο Royal Albert Hall το 2003, ο μαέστρος Θόδωρος Αντωνίου με κάλεσε για τη δημιουργία της Πειραματικής Λυρικής Σκηνής, η οποία ξεκίνησε το 2004 και διήρκησε έως το 2011. Εκείνος στην Καλλιτεχνική διεύθυνση κι εγώ ως Υπεύθυνη Συντονισμού και Δραματολογίου, οραματιστήκαμε μία άλλη φιλοσοφία για το ανέβασμα της όπερας και κυρίως για τις σχέσεις των συνεργατών. Μαζί με πολύ σημαντικές παρουσίες, τον Γιώργο Μιχαηλίδη, τη σκηνογράφο Αγνή Ντούτση, και πολλούς τραγουδιστές και μουσικούς καθώς και με τη στήριξη του τότε Καλλιτεχνικού Διευθυντή της Λυρικής, Λουκά Καρυτινού, ανεβάσαμε νέα έργα ελλήνων συνθετών αλλά και έργα από το παγκόσμιο ρεπερτόριο που παιζόντουσαν σπάνια και ήταν ιδαιτέρως αξιόλογα. Η πολυετής ενασχόληση με τη σύγχρονη όπερα στο πλαίσιο της Πειραματικής και η προσωπική ερευνητική μου δραστηριότητα στο αντικείμενο ήταν η αφορμή της αρχικής μου επικοινωνίας με το Center for Contemporary Opera της Νέας Υόρκης που μετά από κάποια χρόνια μετατράπηκε σε τακτική καλλιτεχνική συνεργασία.
Παρακολουθούν τελικά οι Έλληνες όπερα; Ευτυχώς το κοινό έχει συνειδητοποιήσει ότι η όπερα είναι είδος θεατρικό, το οποίο γοητεύει και συγκινεί αφού συνδυάζει όλες τις τέχνες. Το «ελιτίστικο» στερεότυπο της όπερας αμβλύνθηκε και το είδος έγινε προσιτό (από όλες τις απόψεις) στο σύγχρονο θεατή. Η όπερα είναι θέατρο, θέατρο με μουσική και όσο γίνεται αυτό πράξη από τους καλλιτέχνες και συνείδηση από τους θεατές, το κοινό της όπερας θα συνεχίσει να διευρύνεται και οι θεατές θα απολαμβάνουν την αισθητική συγκίνηση αυτής της μορφής τέχνης.
Προτιμάτε να δουλεύετε στο Θέατρο ή στην Όπερα, με Έλληνες ή ξένους συντελεστές; Συνεχίζοντας τα προηγούμενα λόγια, περί θεατρικότητας της όπερας, υπάρχουν πολλά κοινά. Ξεκίνησα με σπουδές θεατρικής σκηνοθεσίας, πέρασα στη σκηνοθεσία όπερας και ύστερα στη σκηνοθεσία κινηματογράφου. Ήταν σημαντικό για εμένα να δω τα κοινά και τις διαφορές στη σκηνοθετική προσέγγιση καθενός από αυτά τα είδη. Η δραματουργία, το λιμπρέτο και το σενάριο είναι η βάση της δημιουργίας, αυτό όμως που με οδήγησε στο να επικεντρωθώ κυρίως στην όπερα, χωρίς να σημαίνει ότι δε με αφορούν τα άλλα είδη, είναι η παρουσία της μουσικής. Η μουσική είναι για εμένα αναμφίβολα πηγή έμπνευσης, καθοδηγεί και διαμορφώνει το όραμά μου. Ως προς τη συνεργασία με Έλληνες ή ξένους συντελεστές, πάντοτε πίστευα στη δυναμική των προσωπικοτήτων και όχι των εθνικοτήτων. Με γοητεύει το να συνεργάζομαι με καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο και έχω πια κάποιους τακτικούς συνεργάτες στο εξωτερικό. Στην Ελλάδα, υπάρχουν εξαίρετοι καλλιτέχνες, με πολλούς από τους οποίους έχω συνεργαστεί και άλλοι ακόμα που θα είναι χαρά να συναντηθούν οι δρόμοι μας.
Πώς προέκυψε η συνεργασία σας με 2 από τα σημαντικότερα Λυρικά θέατρα των Η.Π.Α.; Με το Center for Contemporary Opera συνεργάζομαι για τέταρτη φορά, ενώ είχαν προηγηθεί σκηνοθεσίες στην Καλιφόρνια. Η πρώτη σκηνοθεσία στην Αμερική το 2007 ήταν αποτέλεσμα οντισιόν, όπου παρουσιάζοντας τη σκηνοθετική μου προσέγγιση για δέκα διαφορετικές όπερες, επελέγην να σκηνοθετήσω την επέτειο των 50 χρόνων του San Francisco Opera Center με τη San Francisco Opera Orchestra. Ύστερα, η μία συνεργασία έφερε την άλλη έως σήμερα. Για τις πρόσφατες συνεργασίες, αρχικά είχε σχεδιαστεί συμπαραγωγή ανάμεσα στο Center for Contemporary Opera και στο Skylight Music Theatre για την όπερα El Cimarron. Για διάφορους λόγους που έχουν να κάνουν με τους δύο φορείς, η συμπαραγωγή δε συνεχίστηκε. Ήδη όμως από το καλοκαίρι ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Skylight Music Theatre είχε δει την παράσταση που είχα ανεβάσει στη Νέα Υόρκη και έτσι γνώριζε τη δουλειά μου. Παρότι η συμπαραγωγή διεκόπη, και οι δύο όπερες ζήτησαν να συνεχίσουν τη συνεργασία μαζί μου. Έτσι βρέθηκα να σκηνοθετώ δύο διαφορετικές εκδοχές του ίδιου έργου, σε διαφορετικές πολιτείες, με διαφορετικούς συνεργάτες, την ίδια περίπου περίοδο.
Πηγαίνοντας μερικά χρόνια πιο πίσω, πώς αποφασίσατε ότι εκείνο με το οποίο θέλετε ν” ασχοληθείτε στη ζωή σας είναι η σκηνοθεσία;
Στα μαθητικά μου χρόνια οι περισσότεροι με ήξεραν ως την άριστη μαθήτρια του σχολείου που έχει λατρεία με τα μαθηματικά και που μάλλον θα ασχοληθεί με τις ιατρικές επιστήμες. Οι κοντινοί μου άνθρωποι όμως γνώριζαν τη σχέση μου με τη μουσική και τη βαθειά μου αγάπη για την τέχνη και παρότι, ανήκαν στο χώρο των επιστημών, εκείνοι ήταν που μου την είχαν εμπνεύσει. Έφυγα στο Λονδίνο να σπουδάσω Θέατρο, έχοντας γίνει αποδεκτή για σπουδές στη Γενετική, σοκάροντας τότε πολλούς! Όσο μεγάλη εκτίμηση και να είχα στις θετικές επιστήμες, ήξερα ότι η διαδρομή που θέλω αληθινά να ακολουθήσω περνούσε μέσα από το θέατρο, τη φιλοσοφία, τη μουσική. Δε γνώριζα εάν θέλω να γίνω σκηνοθέτις, ήξερα όμως καλά ότι έχω ανάγκη να γνωρίσω το θέατρο σε βάθος. Μέσα από τις σπουδές μου, γρήγορα κατάλαβα ότι με αφορούσε το συνολικό όραμα της παράστασης και η επιλογή της σκηνοθεσίας έγινε συνειδητή απόφαση. Ευτύχησα όμως, ενώ ακολουθούσα την κατεύθυνση της σκηνοθεσίας, να περάσω εκπαιδευτικά από επί μέρους ειδικότητες και για διάστημα ετών, από την υποκριτική έως τον φωτισμό, μία διαδικασία που μου έδωσε ακόμα πιο ολοκληρωμένη εικόνα για τη σκηνοθεσία και αποτέλεσε βάση για ουσιαστική επικοινωνία με τους συνεργάτες μου.
Ποια είναι η αγαπημένη σας όπερα ή η όπερα που θέλετε να σκηνοθετήσετε και γιατί; Θα ήταν πολύ δύσκολο να αναφερθώ σε μία όπερα, αφού είναι πραγματικά πολλές εκείνες που αγαπώ και με αφορούν είτε μουσικά είτε θεματολογικά – ή για το συνδυασμό τους. Πέρα από την κλασική όπερα, έχω ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη σύγχρονη δημιουργία με την οποία ασχολούμαι πολλά χρόνια (τα τελευταία χρόνια στη Νέα Υόρκη και παλαιότερα για πολλά χρόνια στην Πειραματική Λυρική Σκηνή). Η συνεργασία με ζώντες δημιουργούς είναι πραγματικά μία πολύ ιδιαίτερη διαδικασία. Ως σκηνοθέτις γίνεσαι κοινωνός της δημιουργικής αγωνίας του συνθέτη και του λιμπρετίστα και επιθυμείς το σκηνοθετικό σου όραμα να αγκαλιάσει το έργο αυτών των ανθρώπων με τρόπο ακόμα πιο όμορφο από εκείνον που ονειρεύονται.
Προτιμάτε τη διδασκαλία ή την σκηνοθεσία; Ποια είναι τα αρνητικά και ποια τα θετικά της κάθε μιας εκ των δυο ειδικοτήτων; Είμαι ευτυχής που μπορώ και συνδυάζω και τις δύο ιδιιότητες. Είναι σε μεγάλο βαθμό συμπληρωματικές. Όταν συνεργάζομαι με τους φοιτητές, διδάσκω ως σκηνοθέτις. Με αφορά να μεταφέρω την εμπειρία μου από τις διεθνείς συνεργασίες στους νεότερους αλλά πάνω από όλα αυτό που με αφορά είναι να τους κινητοποιήσω να ονειρευτούν και κυρίως να τολμήσουν. Το σημαντικότερο για εμένα είναι να εμπνέω στους φοιτητές την ελευθερία της σκέψης και της έκφρασης, με ενδιαφέρει να αγαπήσουν το αντικείμενο και όχι να εντυπωσιαστούν με τις όποιες γνώσεις μου. Αντιμετωπίζω τους φοιτητές ως συνεργάτες μου, εντελώς ισότιμα, και τον καθένα ξεχωριστά ανάλογα με την προσωπικότητά του. Αυτός ο τρόπος διδασκαλίας ζητά ασφαλώς ωριμότητα από τους ίδιους τους φοιτητές ώστε να τιμήσουν την ελευθερία που τους δίνεται και να εκτιμήσουν το αποτέλεσμα ενώ δεν τους μεταφέρεται η γνωσιακή πληροφορία με τον παραδοσιακό τρόπο. Είναι πολύ διαφορετικός ο τρόπος που δίνω μία διάλεξη σε ένα συνέδριο και που κάνω μάθημα σε ένα Πανεπιστήμιο. Αγαπώ βαθειά τους φοιτητές, η παρουσία τους με συγκινεί στη ζωή μου και με συνδέουν πια δεσμοί φιλίας με πολλούς από αυτούς. Η ιδιότητά μου όμως είναι εκείνη της σκηνοθέτιδος. Άρα δίλημμα για εμένα δεν υπάρχει, μέσα από τη σκηνοθεσία εξελίσσομαι ως δημιουργός και η εξέλιξη αυτή είναι αναγκαία για να είμαι πιο ουσιαστική όταν καλούμαι να μοιραστώ τις εμπειρίες μου.
Πώς οραματίζεστε το 2014; Τι στόχους έχετε θέσει επαγγελματικούς και προσωπικούς. Φεύγοντας από την Αμερική, ήδη έκλεισα κάποιες νέες συνεργασίες για τις οποίες θα είμαι σε θέση να μιλήσω στο άμεσο μέλλον καθώς και δύο συνεργασίες στην Ευρώπη. Ενδεχομένως να κουβεντιάσω κάτι και στην Ελλάδα για τους επόμενους μήνες. Η χρονιά προβλέπεται γεμάτη και δημιουργική. Σε προσωπικό επίπεδο, θα ήθελα να συνεχίσω να ταξιδεύω κυριολεκτικά και μεταφορικά πάντοτε με όμορφους ανθρώπους στη ζωή μου.