Με αφορμή την παράσταση «Έπεα Πτερόεντα» έναν θεατρικό μονόλογο προσωπείων πρωτόγονης έκφρασης κυρίως από τον κύκλο των Ατρειδών, που παρουσιάζει στο θέατρο Όρα, ο πρωτοπόρος και ανήσυχος ηθοποιός κ. Άρης Ρέτσος συνομίλησε μαζί μας και απάντησε στις ερωτήσεις του thessaloniki-portal.gr
Μιλήστε μας για την ιδέα της παράστασης αυτής. Ποιος δρόμος σας οδήγησε στα «Έπεα Πτερόεντα;» Ήμουν βέβαιος από πολύ νέος ότι αυτό που βλέπουμε και ακούμε στα αρχαία θέατρα ανοιχτά και κλειστά και αναφέρεται ως αρχαίο δράμα ότι δεν είχε καμία σχέση ούτε στην ποιότητα, ούτε ως προς την δυναμική, ούτε ως προς στην πολυμορφία και την ποικιλία και εν γένει στην αξία της τέχνης αυτής και το κυριότερο δεν είχε καμία αντιστοιχία και καμία σχέση με τη ζωτικότητα, την συγκέντρωση και την πνευματικότητα αυτής της τέχνης με αποτέλεσμα όλη αυτή την παρανόηση και την παρερμηνεία που έχει υποστεί το σπουδαίο αυτό είδος τέχνης και εδώ και στο ιστορικό. Με πιο λίγα λόγια μπορώ να πω μ’ ενδιαφέρει μια ζωντανή τέχνη για ζωντανούς ανθρώπους.
Ρυθμός, ήχος, μάσκα: πώς ενσωματώθηκαν τα στοιχεία αυτά στην παράστασή σας και στο αφαιρετικό περιβάλλον από το οποίο απευθύνεστε στον θεατή; Δεν υπήρχε καμία εκδήλωση στον πολιτισμό αυτόν από τον οποίον υποτίθεται καταγόμαστε που να μην είχε ρυθμό (χορός, ρητορική, επιστημονικά συγγράμματα ή ακόμα και πόλεμος). Μένουμε εδώ για να μην επεκταθούμε περισσότερο. Η τέχνη λοιπόν, φυσικό είναι, πως είναι, ήταν και θα είναι απόλυτο συνώνυμο και στη θεωρία και στη πράξη με την τέχνη του ρυθμού.
Πώς επιδρά η δική σας ενέργεια στη ροή του αρχαίου κειμένου και στην προσδοκία των θεατών; Ως εξασκούμενος ηθοποιός εδώ και χρόνια σ’ αυτό το είδος μπορώ με υπερηφάνεια να υποστηρίξω τώρα ότι η ενέργεια η οποία βγαίνει μέσα απ’ τα κείμενα και τους ρυθμούς είναι αυτή στην οποία οφείλω και τη δική μου ενέργεια την δεδομένη στιγμή. Δηλαδή εννοώ ότι είμαι ετερόφωτος. Διαφορετικά πιστεύω ότι η προσωπική μου ενέργεια ίσως να μην πρέπει να αφορά και κανέναν εκτός απ’ τους δικούς μου ανθρώπους.
Τι σημαίνει για σας κύριε Ρέτσο, η αρχαία τραγωδία; Ποια είναι η σύγχρονη απήχησή της; Θα μπορούσαμε να φανταστούμε σχετικά με αυτό έναν καθρέφτη παραμορφωτικό, που οτιδήποτε σταθεί μπροστά του παραμορφώνεται . Σ’ αυτή μάλλον την θέση καταλήγω για τη σχέση των πάσης φύσεως και παντός καιρού ερμηνευτών και σ’ ό, τι βέβαια πολύ φυσικά τους αντιγυρίζει απ’ την προσέγγισή τους αυτή .
Ξέρετε όλα σας τα ερωτήματα είναι για δεκαήμερο σεμινάριο. Λέγοντας αυτό εννοώ ότι ο καθρέφτης, το είδωλο, το υποκείμενο και το αντικείμενο, είναι θέματα που βασανίζουν πάντα εκτός απ’ τον χώρο της τέχνης ή του πνεύματος και της επιστήμης και την ίδια την ζωή. Εννοείται κυρία Μάντζιου ότι η σύγχρονη απήχηση έχει σχέση με το αν συνεχίσει να στέκεται μπροστά σ’ αυτόν τον καθρέφτη και σ’ αυτή την άγονη διαδικασία ή θα του δώσει μια κλωτσιά να πάει παραπέρα. Καταλαβαίνετε βέβαια πως αν συμβεί αυτό –και φύγει ο καθρέφτης-και το κοινό θα αποκτήσει άλλα μάτια, άλλα αυτιά κι άλλη εν γένει σκέψη και διάθεση για τα θέματά μας και τότε ίσως και οι παραστάσεις και η προσέλευση κι όλο το θέμα του αρχαίου δράματος πάρει άλλη έννοια και άλλες διαστάσεις και άλλη θέση στον όποιον πολιτισμό μας . Και θα τολμήσω να πω ότι και ίσως μετά την 25η Μαρτίου, την 28η Οκτωβρίου και το Πάσχα να γίνει η τέταρτη μεγάλη γιορτή… και must! ή απλή αργία!!
Ποιες τέχνες τροφοδοτούν τη θεατρική σας έκφραση; Τι σημαίνει για σας το θέατρο; Στην επίσης σεμιναριακή απάντηση μπορούμε να πούμε τώρα εδώ μόνο αυτό: ότι όλες οι μεγάλες τέχνες σ’ όλα τα μήκη και πλάτη της γης απ’ την ανατολή, την Ασία, την Ιαπωνία, την αρχαία Ελλάδα, Μεξικό, λατινική Αμερική κλπ , έχουν κοινούς τόπους, κοινούς δρόμους, κοινές τεχνικές κι αναζητούνε το ίδιο ένα και μόνο πράγμα: αν όχι την αλήθεια την σχετικότητα της αλήθειας. Σ’ αυτούς τους χώρους και μ’ αυτό το πνεύμα και μέσα απ’ αυτή την άποψη διαμορφώθηκε μάλλον ό, τι αφορά θέματα Τεχνικής ή Θεωρίας στην περίπτωσή μου.
Το θέατρο πέρα από μία τέχνη άσκησης που είναι για μένα προσωπικά, θα πρέπει να είναι νομίζω κι ένας χώρος όπου οι άνθρωποι εκτός ότι θυμούνται ότι είναι άνθρωποι, επικοινωνούν άμεσα, αληθινά και καίρια και με το σώμα και με το πνεύμα τους χωρίς φόβο.
Τι συμβουλές επιβίωσης- δημιουργίας-καλλιτεχνικής έκφρασης, θα δίνατε σε έναν νέο ηθοποιό; Πέρα από τις μόδες, τις ψευδαισθήσεις και το κυριότερο τον «πολιτισμό του καθρέφτη», θα πρότεινα να ασκούνται και να ασκούνται αλλά και να ασκούνται. Κρατώντας βέβαια τις ισορροπίες και με τον εαυτό τους και με τους άλλους όποτε όμως κρίνουν οι ίδιοι ότι αυτό είναι απαραίτητο αναλαμβάνοντας και το κόστος. Και κάτι άλλο: η λέξη όριο, όρια, καθώς και οι λέξεις τι χάνω, τι κερδίζω κλπ δεν είναι απλές λέξεις και δεν χρειάζεται όποιος ξεκινάει να απασχολείται μ’ αυτές. Η καθημερινή δουλειά και πιο πολύ η ανάγκη του γι’ αυτό που ασχολείται είναι αυτή που φτάνει όπου φτάνει χωρίς ενδεχομένως να το οδηγεί και κανείς. Ασύνειδα.
Ποιοι είναι οι επόμενοι καλλιτεχνικοί στόχοι σας; Σε σχέση με όσα είπαμε πιο πάνω πιστεύω ότι καμιά φορά ο στόχος μπορεί να έχει επιτευχθεί ήδη ενώ κάποιος για διάφορους λόγους να συνεχίζει… να τον επιδιώκει. Δηλαδή εννοώ ότι κάποιος θέλει να κτίσει ένα σπίτι, πράγματι έχει κτίσει το σπίτι και συνεχίζει να λέει και να δουλεύει …ότι θέλει να κτίσει ένα σπίτι. Αλλά ας το αγνοήσουμε για την ώρα αυτό. Και στην πραγματικότητα που υπάρχει σήμερα γύρω μας και εννοώ κυριολεξία δυναμικό, προθέσεις ανθρώπων και καταστάσεων, ζώντας και ‘γω κατάσαρκα ο ίδιος την αθλιότητα της σημερινής πραγματικότητας θα έλεγα μάλλον όνειρα έχω παρά στόχους. Κατά τα άλλα βλέποντας και κάνοντας. Εξάλλου ο αυτοσχεδιασμός κυρία Μάντζιου -και χαίρομαι για την κουβέντα που είχαμε- εκτός από το άπαν στο αρχαίο δράμα είναι και το άπαν στη σημερινή ζωή.
Πώς θα ορίζατε την ευτυχία; Αυτό που νομίζει ο καθένας. Αν εξαιρέσουμε όλους τους πολέμους και τις σφαγές που έχουν γίνει σ’ όλους τους αιώνες, ευτυχία μπορώ να πω πως είναι αυτό που νομίζει, πιστεύει και αισθάνεται ο καθένας. Θα μπορούσαμε όμως να ανατρέψουμε την σχετική ερώτηση σαν απάντηση. Άραγε τι είναι φως;
Σας ευχαριστούμε πολύ κύριε Ρέτσο για το χρόνο που μας διαθέσατε. Σας ευχαριστούμε για τις απαντήσεις σας.