«Τα τέσσερα κοριτσάκια» του Πάμπλο Πικάσο, μία παράσταση στην οποία συμμετέχουν οι ηθοποιοί (εικονίζονται στη φωτογραφία από αριστερά), Σίσσυ Ιγνατίδου, Κάτια Παπαϊωάννου, Ασπασία Πιτιλάκη, Έλενα Ζήκου.
Στις ερωτήσεις του thessalonikiportal.gr, να τι μας απάντησαν οι δύο εξ αυτών:
Μιλήστε μας για την εμπειρία της συμμετοχής σε μία τόσο ιδιαίτερη παράσταση. Πώς προσεγγίσατε το κείμενο του ζωγράφου Πάμπλο Πικάσο ως ηθοποιοί στη θεατρική έκφραση; Έλενα Ζήκου: Σε ένα σουρεαλιστικό θεατρικό έργο, σαν κι αυτό, το οποίο αποτελείται από εικόνες που συνειρμικά σε μεταφέρουν από τη μία στιγμή στην άλλη, σε ένα έργο που με μια πρώτη ματιά -ή και μία δεύτερη- δεν έχει λογική δομή και συνέχεια, θα ήταν μάταιο, νομίζω, να προσπαθήσει κανείς να το προσεγγίσει σαν ένα ρεαλιστικό έργο. Περισσότερη σημασία έχουν ο ήχος των γραμμάτων στις λέξεις και όχι οι ίδιες οι λέξεις, οι επαναλήψεις, οι σκηνικές οδηγίες. Προσπάθησα να ασχοληθώ με το κομμάτι του παράλογου και όχι της λογικής, άλλωστε οι πρωταγωνιστές είναι παιδιά. Δοκίμασα υπερβολές στις εντάσεις, στις τονικότητες, στην παραμόρφωση του λόγου, στις κινήσεις, προσπαθώντας να μπω στη θέση ενός παιδιού που παίζει ένα παιχνίδι, που μπορεί να μην έχει λογική δομή και κανόνες αλλά που το απολαμβάνει και που το θεωρεί ό,τι πιο σημαντικό έχει εκείνη τη στιγμή στα χέρια του. Κάτια Παπαϊωάννου: H συμμετοχή μου σε αυτήν την τόσο ιδιαίτερη παράσταση αποτέλεσε αρχικά ένα προσωπικό στοίχημα και ένα δέλεαρ για να εξερευνήσω τον εαυτό μου, να δοκιμάσω τα όριά μου και να βάλω στην άκρη τους φόβους μου. Τους φόβους εκείνους για το άγνωστο που ξεπηδούν από μέσα μας χωρίς καν να μας ρωτήσουν! Τελικά όμως αυτό που θεωρούσα άγνωστο, άρχισε με τον καιρό να μου φαίνεται οικείο, γεμάτο κοινές αναφορές και έτσι ξαφνικά ο άγνωστος «λαχανόκηπος» του Πικάσο μεταμορφώθηκε σε ένα μέρος γνώριμο, από όπου κάποτε είχα ξαναπεράσει. Οι λέξεις τόσο «καινούριες» και ιδιαίτερες και οι εικόνες τόσο μαγεμένες και βγαλμένες από τη φαντασία και ίσως το παράλογο, συνέθεσαν ένα παζλ που εν τέλει σκιαγράφησε την ίδια την ζωή. Έτσι ο δυσνόητος λόγος του Πικάσο στην αρχή έγινε παιχνίδι, μετά έγινε το μέσον για να φτιάξουμε εικόνες και ύστερα άρχισε να θυμίζει κομμάτια από το παρελθόν που η καθεμιά μας κουβαλούσε. Ασυναίσθητα λοιπόν, βρήκαμε κοινά και ομοιότητες με αυτά τα κοριτσάκια και έτσι το, σχεδόν τρελό, κείμενο του Πάμπλο Πικάσο άρχισε να αποκαλύπτει την αλήθεια της ίδιας της ζωής.
Πώς ο ακατάληπτος και ασύνειδος λόγος –σε ένα πρώτο επίπεδο- της έκφρασης ενός καλλιτέχνη μπορεί να γίνει απτός μέσω της θεατρικής σύμβασης, πόσο σας βοήθησε το ζωγραφικό έργο του Πάμπλο Πικάσο να κατανοήσετε περισσότερο την ποιητική σκέψη του και τον άνθρωπο που κρύβεται πίσω της ; Έλενα Ζήκου: Το θέατρο, συνήθως, κάνει τον γραπτό λόγο εικόνα και ήχο. Πολύ πιο εύκολα κατανοεί κάποιος μια εικόνα ή έναν ήχο απ’ ό,τι μία λέξη. Το ζωγραφικό έργο του Πικάσο αλλά και η χρονική περίοδος που γράφτηκε ( 1947-1948), με έκαναν να πλησιάσω το κείμενο αυτό με περισσότερη κατανόηση. Ειλικρινά, δεν ξέρω πώς θα το αντιμετώπιζα αν το διάβαζα χωρίς να ξέρω ποιος είναι ο συγγραφέας του. Ο Πικάσο έγραψε αυτό το θεατρικό έχοντας δει να συμβαίνουν γύρω του δύο παγκόσμιοι πόλεμοι. Με όποιον τρόπο κι αν είχε εμπλακεί στους πολέμους αυτούς, το έργο του, και το ζωγραφικό και το γραπτό, δεν θα μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστο.Το κατακερματισμένο αυτό κείμενο μου θυμίζει τόσο πολύ την Γκουέρνικα που προηγήθηκε χρονικά αυτού. Ένα έργο που αν δεχτώ πως είναι επηρεασμένο και από τον κυβισμό μπορώ ευκολότερα να το πλησιάσω. Δεν μπορώ να μην έχω στο μυαλό μου ότι ο Πικάσο ήταν κατά κύριο λόγο ζωγράφος. Άλλωστε, έχει πλάκα να προσπαθώ να βρω σε κάθε στιγμή του έργου από ποιον πίνακα έχει κλέψει ο Πικάσο τις εικόνες που περιγράφει. Κάτια Παπαϊωάννου: O λόγος στο έργο του Πικάσο αποτέλεσε στην αρχή ένα εμπόδιο για να κατανοήσουμε πλήρως το κείμενο..Νομίζω ότι η διασκευή του σκηνοθέτη μας Γιάννη Καλατζόπουλου, μας έφερε λίγο πιο κοντά στις σκέψεις και τις προθέσεις του Πικάσο…Ποτέ μα ποτέ δεν αποτέλεσε μέλημά μας τι μπορεί να εννοεί εδώ ο συγγραφέας, αλλά προσπαθήσαμε εξαρχής να βρούμε η καθεμιά τη δική μας αλήθεια και τις δικές μας αναφορές στα λόγια του Πικάσο. Έτσι για μας υπήρχαν τέσσερις αλήθειες και η καθεμία ακούγοντας ή λέγοντας τα λόγια του έργου έπλαθε δικές της εικόνες, έγραφε το δικό της πίσω κείμενο και πετούσε τα δικά της χρώματα στον κοινό καμβά. Φυσικά, γνωρίζοντας όλες για το μεγάλο εικαστικό έργο του Πικάσο που επηρέασε έναν ολόκληρο αιώνα, καταλάβαμε αμέσως την επιρροή που δέχθηκε το θεατρικό του έργο από τη ζωγραφική του. Ίσως γι’αυτό δεν πέσαμε ποτέ στην παγίδα να τον αναλύσουμε ή να τον εξηγήσουμε. Γνωρίζαμε εκ των προτέρων ότι είχαμε να αντιμετωπίσουμε έναν άνθρωπο που επηρεαζόταν από το υποσυνείδητο, που ακολουθούσε τις επιταγές του σουρεαλισμού και που αποτέλεσε έναν επαναστάτη που τα μοναδικά συμφέροντα που υπηρετούσε ήταν αυτά της ίδιας του της ψυχής…
Πώς τροφοδοτείτε την ανησυχία της θεατρικής σας έκφρασης; Ποιες τέχνες λειτουργούν ως υπόστρωμα της καλλιτεχνικής σας υπόστασης; Έλενα Ζήκου: Παρατηρώ τι κάνουν οι άνθρωποι είτε ασχολούνται με κάποια τέχνη είτε όχι. Και τα ζώα παρατηρώ, έχουν την τέλεια κίνηση. Όλες οι τέχνες και όλες οι στιγμές της ζωής είναι προς χρήση. Κλέβω από παντού. Παρατηρώ και μετά αντιγράφω. Τα πάντα θέλω να χρησιμοποιώ και να μάθω, φυσικά όταν καταπιάνεσαι λίγο με όλα δεν είσαι σε τίποτα πολύ καλός αλλά δεν με πειράζει. Παίρνω μια γεύση από όλα. Κάτια Παπαϊωάννου: Θεωρώ ότι οι καλλιτεχνικές ανησυχίες, που όλοι έχουμε μέσα μας, είναι αχόρταγες και όσο και αν τις ποτίσουμε και τις ταΐσουμε, δεν ικανοποιούνται ποτέ παρά μένουν εκεί για να μας ξεσηκώνουν και να μας αναστατώνουν. Και καλά κάνουν δηλαδή..Νομίζω ότι δεν υπάρχουν τρόποι και μυστικά… Οι ανησυχίες μας τροφοδοτούνται από τη στάση μας στην ίδια τη ζωή, από τη στάση μας απέναντι στα γεγονότα που την κλονίζουν και από την άμεση και ανιδιοτελή εμπλοκή μας με αυτό που κάνουμε..To θέατρο, για μένα, βουτάει σε όλες τις τέχνες, επηρεάζει και επηρεάζεται και έχει σαν βάση του τον άνθρωπο. Πόσο ρηξικέλευθο και καινοτόμο…
Μιλήστε μας για το ρόλο του θεάτρου – και το σύστημα σκέψης του – στο βλέμμα της ζωής σας. Έλενα Ζήκου: Δεν καταλαβαίνω ακριβώς την ερώτηση. Πάντως στο μυαλό μου είναι πολύ διαχωρισμένο το θέατρο από τη ζωή. Βλέπουμε στιγμές της ζωής στο θέατρο αλλά όχι στιγμές του θεάτρου στη ζωή. Πρώτα έρχεται η ζωή και μετά το θέατρο. Ιδανικά θα ήθελα να είναι μία μορφή αντίδρασης σε ό,τι δεν μας αρέσει, σε ό,τι μας προβληματίζει σε σχέση με τη ζωή, αλλά δεν νομίζω ότι κάτι τέτοιο συμβαίνει ουσιαστικά. Κάπως έτσι ξεκίνησε το θέατρο, ως μία τελετή, να ξορκίζουν οι άνθρωποι τον φόβο για το άγνωστο. Τώρα αυτό έχει χαθεί. Ψυχαγωγεί κιόλας, είναι θέαμα. Μ’ αρέσουν τα θεάματα που με αφήνουν με το στόμα ανοιχτό. Κάτια Παπαϊωάννου: Το θέατρο επηρεάζεται από τον άνθρωπο, ο άνθρωπος από τη ζωή, η ζωή από τη φύση, η φύση από τη μουσική, η μουσική από το χορό και έτσι σιγά- σιγά δημιουργείται ένας μεγάλος κύκλος, που κατά τη δική μου εκτίμηση, αποκαλύπτει ότι δεν γίνεται να αγαπάς το θέατρο και να καταστρέφεις τη φύση ή να βασανίζεις τα ζώα…Είναι στάση ζωής και όχι κλίση ή επιλογή… Για μένα η τέχνη είναι τρόπος για να πάρεις θέση, να δημιουργήσεις ανησυχίες και να θέσεις ερωτήματα.. Το θέατρο συγκεκριμένα αποτελεί μέσο διασκέδασης αλλά κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι αποτελεί και οφείλει κατά την γνώμη μου να αποτελεί, μέσο αφύπνισης. Είναι ταυτόχρονα ο καθρέφτης του λαού και της εξουσίας. Του βασανιστή και του βασανιζόμενου. Και αυτό άλλες φορές μπορεί να είναι διασκεδαστικό και άλλες αποκαλυπτικό και σκληρό.
Πριν την παράσταση ποιοι φόβοι σας διακατέχουν και πώς νιώθετε μετά το πέρας των παραστάσεων; Έλενα Ζήκου: Δεν φοβάμαι κάτι πριν από την παράσταση. Νιώθω πως τίποτε αληθινά κακό δεν μπορεί να συμβεί, όλα συμβαίνουν μέσα σε φανταστικά πλαίσια. Όλα τα λάθη είναι καλοδεχούμενα και στο κάτω-κάτω δεν έγινε και τίποτα αν κάτι δεν πάει καλά. Θα στεναχωρηθώ πολλές φορές μετά από μία παράσταση που δεν θα πάει καλά αλλά θα το ξεπεράσω πολύ γρήγορα, θα προσπαθήσω να καταλάβω τι πήγε στραβά και αυτό είναι όλο. Υπάρχουν πιο σοβαρά πράγματα στην πραγματική ζωή για να φοβάμαι. Απολαμβάνω τις στιγμές που είμαι πάνω στη σκηνή όσο περισσότερο μπορώ. Υπάρχει μια μελαγχολία όταν τελειώνει μία παράσταση, κι αυτή όμως είναι πολύ γλυκιά. Κάτια Παπαϊωάννου: Πριν την παράσταση η κατάσταση είναι άκρως επικίνδυνη..!!Δεν ξέρω τι επικρατεί στο μυαλό των υπολοίπων, στο δικό μου σίγουρα επικρατεί το χάος..Αν τα φώτα θα ανάψουν εκεί που πρέπει, αν θα ξεχάσω εγώ ή κάποιος από τους συναδέλφους μου λόγια, αν θα κυλήσουν όλα ομαλά, αν θα πέσει το ταβάνι να με πλακώσει..Ένα σενάριο καταστροφολογίας, που έχει ως επίκεντρο εμένα, έχει ήδη γραφτεί και τα «ντούπ ντούπ» της καρδιάς μου ακούγονται τόσο δυνατά που είμαι σίγουρη ότι έχουν φτάσει στα αυτιά όλων και τα πρώτα σχόλια έχουν ξεκινήσει…Όταν τα φώτα ανάψουν, όσο και αν αντισταθείς, γιατί η αλήθεια είναι ότι ο φόβος θα σε κάνει να παραλύσεις για δυο δευτερόλεπτα, θα γίνεις κάτι άλλο, θα αποποιηθείς οποιαδήποτε ευθύνη, θα πηδήξεις σε έναν κόσμο χωρίς ενοχές και φόβους. Όταν δε τα φώτα σβήσουν και έρθει η ώρα της υπόκλισης, η αίσθηση ότι ήσουν σε αποστολή της ΝΑSA στο διάστημα και γύρισες ζωντανός αφού ολοκλήρωσες επιτυχώς την αποστολή σου, είναι πολύ έντονη..χαχαχα! Ναι αν όλα τελείωσαν αισίως η ανακούφιση είναι τεράστια και το γέλιο του κόσμου λυτρωτικό!
Ο θεατής είναι –από μία άποψη- ένα κομμάτι της παράστασης. Τι σκέπτεστε πάνω σ’ αυτό, πώς διαχειρίζεστε την ενέργεια της συμμετοχής, ποιες προσδοκίες καθοδηγούν το στόχο σας πριν το χειροκρότημα; Έλενα Ζήκου: Ο θεατής είναι πάντα μέρος της παράστασης, διαφορετικά, καλύτερα να κάτσεις σπίτι σου μπροστά στον καθρέφτη σου και να απολαμβάνεις τον εαυτό σου. Απλά αυτό δεν μπορείς να το λες θέατρο. Η ενέργεια που έρχεται από απέναντι σε επηρεάζει απόλυτα και αυτή είναι η δουλειά του κοινού. Δεν γίνεται να αρέσεις σε όλους. Τη μία στιγμή μπορεί να νιώθεις ότι πετάς και την άλλη ότι είσαι γελοία και να θες να τρέξεις να κρυφτείς. Άλλες στιγμές δεν καταλαβαίνεις τίποτα. Πάντα όμως νιώθεις κάτι. Στόχος μου είναι να προσπαθώ συνεχώς, να παρασύρω τους θεατές στον φανταστικό κόσμο μέσα στον οποίο βρίσκομαι εκείνη τη στιγμή. Ο κόσμος έρχεται να ακούσει ένα παραμύθι και να μπει για λίγο μέσα σε αυτό, είναι δύσκολο να τον παρασύρεις σε αυτό, αλλά αξίζει η προσπάθεια. Κάτια Παπαϊωάννου: Οι θεατές αποτελούν ένα σημαντικό συστατικό για την επιτυχία της παράστασης. Ένα κοινό θετικό, που συμμετέχει και αντιδρά μπορεί να επηρεάσει πολύ τους ανθρώπους που βρίσκονται επί σκηνής. Όχι τόσο τη σκηνική τους πορεία όσο τη διάθεση και την ενέργειά τους..Το κοινό γενικά επηρεάζει… Μπορεί να γίνει εχθρός αν προσπαθήσεις να το κοροϊδέψεις..Εγώ προσωπικά ποτέ δεν σκέφτομαι να μαγέψω κάποιον ή να τον κάνω να με κοιτάξει ή να τον προκαλέσω για να κερδίσω το χειροκρότημα..Προτιμώ να μην κοιτάω το κοινό, να είμαι συγκεντρωμένη σε αυτό που κάνω, να το απολαμβάνω και όταν το κοινό δηλώνει τη χαρά ή τον ενθουσιασμό του με οποιοδήποτε τρόπο, παίρνω κουράγιο και «ορμάω»… Και όταν έρχεται το χειροκρότημα είναι μια στιγμή «πληρωμής» των κόπων σου..Η μόνη αληθινή..
Πώς θα ορίζατε την ευτυχία; Έλενα Ζήκου: Οι τρελοί είναι ευτυχισμένοι και τα μωρά. Οι υπόλοιποι έχουμε κάποιες στιγμές, περίπου ευτυχίας, άλλοι καθόλου. Ίσως, μόνο στον έρωτα να υπάρχουν κάποιες παραπάνω δόσεις αλλά κρατάνε λίγο και δεν έχουν όλοι και όλες τις ίδιες ευκαιρίες. Σε ποιο γεωγραφικό πλάτος να ορίσω την ευτυχία; Ακόμη και η πιο δυνατή στιγμή που θα πεις «Να αυτό είναι ευτυχία!» θα πάψει αν σηκώσεις το κεφάλι σου και δεις τι συμβαίνει γύρω σου. Δεν μπορώ να απαντήσω σε αυτή την ερώτηση γιατί το μόνο που μου έρχεται στο μυαλό είναι εικόνες δυστυχίας και μάλιστα πολλές. Κάτια Παπαϊωάννου: Δεν έχω την απάντηση νομίζω..Και αν το προσπαθήσω θα γίνω πολύ λυρική, οπότε θα το αποφύγω!
-Σας ευχαριστούμε πολύ! –Κι εμείς σας ευχαριστούμε!