Αισχύλου Πέρσες στο ΚΘΒΕ ή όλα είναι ύβρις, *β κριτική μας

Written by

Mια τραγωδία για την ανθρώπινη ύβρη. Ένα κείμενο επίκαιρο, όπως επίκαιρα είναι όλα αυτά τα διαχρονικά αριστουργήματα. Ιστορική τραγωδία ή καλύτερα τραγωδία με ιστορικά στοιχεία. Γιατί ο Αισχύλος δεν θέλησε να γράψει ένα ιστορικό έργο. Η ιστορία είναι μόνο η αφορμή. Για να φέρει στα μέτρα του τα ανθρώπινα πάθη και τις διαχρονικές αξίες. Η ιστορία ιδωμένη από την πλευρά των ηττημένων. Και μόνο του αυτό ενδυναμώνει τις δυνάμεις ενσυναίσθησης που τόσο λείπουν πάντοτε από ανθρώπους. Βέβαια η εξιστόρηση των γεγονότων της βαθιάς ήττας  των Περσών προβάλλει ακόμα πιο έντονα τον Αθηναϊκό θρίαμβο.

αρχείο λήψης (2)Η ανθρώπινη φύση, παντού ίδια: ο πόνος, ο χαμός, ο θρήνος, αλλά και η υπεροψία και η ύβρις. Η ύβρις που οδηγεί σε πτώση πάντα και σε αποδόμηση των οικείων αξιών:  «Όταν ανθίζει η έπαρση καρπίζει στάχυ θυμού».

 Βαθιά αντιπολεμικό, βαθιά πολιτικό, μια αέναη μάχη ανάμεσα στα διαφορετικά καθεστώτα, στις διαφορές του πολιτισμού των Περσών και των Ελλήνων, ανάμεσα σε τυραννία και δημοκρατία. Γιατί οι Έλληνες κρατούν : «Κοντάρι και ασπίδα. Και πολεμούν σώμα με σώμα» και  « Κανενός άνδρα δεν ονομάζονται δούλοι ούτε υπήκοοι»

Ο απόηχος των Περσικών Πολέμων είναι δυνατός πολύ ακόμα, η συλλογική μνήμη νωπή. Εξάλλου ο ίδιος ο Αισχύλος θεωρείται ότι έλαβε μέρος στους πολέμους αυτούς. Άρα η εμπειρία και η μαρτυρία είναι από πρώτο χέρι.

Σε όλο το κείμενο κυριαρχούν οι ανδροκτασίες που επιστρέφουν ξανά και ξανά παραπέμποντας στην Ιλιάδα,  οι ανδροκτασίες των επιφανών Περσών, ο αφανισμός του άνθους του περσικού γένους. Και από την άλλη ο θρήνος των γυναικών για τα κρεβάτια τους που έμειναν κενά και ο πόθος τους που θα μείνει ανεκπλήρωτος για τους νέους άντρες τους, να ενισχύει ακόμα περισσότερο την τραγικότητα του χαμού και της απώλειας. Ο πόλεμος ιδωμένος στην ανθρώπινή του διάσταση.

 Σε κάθε πόλεμο τελικά σε κάθε μάχη υπάρχουν οι νικητές και οι ηττημένοι. Όμως αλήθεια ποιοι είναι οι μεν και ποιοι οι δε; Ξέρει ποτέ κανείς με σιγουριά να πει;

images (1)Η παράσταση των Περσών του ΚΘΒΕ βασίστηκε στη μετάφραση του Πάνου Μουλλά και σκηνοθετήθηκε από την Νικαίτη Κοντούρη που τη σκηνοθεσία της θαυμάσαμε πέρυσι στον Αγαμέμνονα του ΔΗΠΕΘΕ  Κοζάνης.

Σκηνικό

Του Γιώργου Πάτσα. Απλό, λιτό, και απόλυτα εύστοχο. Μια τετράγωνη σκηνή, 2 άσπρες κορδέλες που ανεμίζουν και οριοθετούν τον χώρο αλλάζοντας χρώματα, διαθέσεις και ύφος.

Κοστούμια

Του Γιάννη Μετζικώφ. Εξαιρετικά. Λιτά, απέριττα και απόλυτα λειτουργικά. Άσπρο μαύρο και πινελιές κόκκινου. Αίμα, πορφύρα, βασιλικό σήμα, πόνος,

Μουσική

Σοφία Καμαγιάννη. Υποβλητική η μουσική και ο ήχος του τσέλου του Θ. Παπαδημητρίου ενίσχυε την τραγικότητα των στιγμών.

 Ο χορός

Ο μεγάλος πρωταγωνιστής, ο χορός. Λιτός, δωρικός, μελετημένος, καλοκουρδισμένος. Μέσα από τις σπαραχτικές τους κραυγές , όλη η απόγνωση της καταστροφής, ο απόηχος της ναυμαχίας της Σαλαμίνας. Γιατί όλη η τραγωδία είναι ένας απόηχος του τι έγινε. Ο χορός που στρέφεται κατά του πανίσχυρου βασιλιά και του χρεώνει τον χαμό τόσων επιφανών Περσών.

Γιάννης Φέρτης

αρχείο λήψης (1)Φωνή και παρουσία για τραγωδία που δεν χρειάζεται τίποτε άλλο. Καμιά φιοριτούρα. Μεστός, άμεσος, υποβλητικός, με άρθρωση δουλεμένη για τραγωδία:

«Υμείς δε, πρέσβεις, χαίρετε. Εν κακούς όμως ψυχή διδόντες ηδονήν καθ’ ημέραν, ως τοις θανούσι πλούτος ουδέν ωφελεί».

«Και σεις να  χαίρεστε. Και µέσα στο κακό. Να ζείτε τη χαρά της κάθε μέρας. Όσο ζείτε. Νεκρούς τα πλούτη δεν ωφελούν»

 Άκης Σακελλαρίου

Σε δύσκολο και απαιτητικό ρόλο. Η Άττοσα. Μεγαλοπρεπής αλλά και σπαρακτική, θρηνεί σύζυγο, χαίρεται για γιο, θρηνεί για τα δεινά που υφίσταται ο λαός εξαιτίας του αλαζόνα γιου της. Πρώτη το αναγνωρίζει αλλά η μάνα είναι πάντα εκεί για να συγχωρέσει. Βαρύς ο ρόλος και ο Σακελλαρίου έδειξε ότι το δούλεψε, το προσπάθησε, το ζύγιασε αλλά σε κάποιες στιγμές μ’ έβγαζε από τη σπαρακτική φιγούρα της Άττοσας. Τέτοιοι ρόλοι βαρείς και οι ηθοποιοί που τους επωμίζονται δεν είμαι σίγουρη πόσο μπορούν επιτυχημένα να μεταπηδούν από ρόλους διαφορετικούς στυλ Αττίκ σε ρόλους τόσο απαιτητικούς και δύσκολους και μάλιστα σε σύντομο χρονικό διάστημα.

images

Γιώργος Κολοβός

Ως  Ξέρξης. Ο υπερφίαλος βασιλιάς που αφάνισε τον Περσικό λαό. Δεν έπεισε. Δεν ξέρω, αν ήταν η αδυναμία της σκηνοθετικής άποψης, αλλά μου φάνηκε αμήχανος.  Η γύμνια του έμεινε ως απλό σκηνοθετικό τέχνασμα και δεν μας διαπέρασε ως η αποκάλυψη της συντριβής του υπερφίαλου βασιλιά. Τα πλατσουρίσματά του στο σκηνικό περισσότερο θύμισαν παιδί που παίζει παρά τον ηγέτη μιας μεγάλης αυτοκρατορίας που οδηγήθηκε εξαιτίας του σε χαμό.

Λάζαρος Γεωργακόπουλος

Ως Αγγελιοφόρος.  Από τους πιο σημαντικούς ρόλους στην τραγωδία αυτή. Από τις πλέον σημαντικές σκηνές στη δραματουργία μας, η οποία έμεινε άνευρη. Τελείως αταίριαστη εκφορά λόγου, δεν μπόρεσε να περάσει την τραγωδία,  τον θρήνο, και την οδύνη της καταστροφής μιας κραταιάς αυτοκρατορίας που συνετρίβη με τον πλέον άδοξο τρόπο.

 Θεατρικό πρόγραμμα.

Πολύ καλό το θεατρικό πρόγραμμα. Απολαύσαμε τα κείμενα του Μαρωνίτη και της Edith Hall γραμμένα ειδικά για την παράσταση. Επιβαλλόμενη η αγγλική μετάφραση και τα κατατοπιστικά στοιχεία για την κατανόηση του έργου.

Εν κατακλείδι για την παράσταση.

Αξίζει να δείτε τους Πέρσες του ΚΘΒΕ γιατί αν μη τι άλλο είναι μια παράσταση που θα συζητηθεί. Γενικότερα έχει ύφος, άποψη, ενδιαφέρον, δυνατές ερμηνείες. Θα μπορούσε ίσως να είναι και η παράσταση της χρονιάς αν δεν έχανε το μέτρο. Είναι θέμα ύβρεως τελικά;

images (2)

Ο Αισχύλος παρουσίασε τους Πέρσες σε μια τετραλογία το 472 με χορηγό τον Περικλή. Είναι το μόνο σωζόμενο δράμα του με ιστορικό περιεχόμενο και  μάλιστα για ένα πρόσφατο συμβάν της ιστορίας. Βέβαια είχαν προηγηθεί  δύο άλλα ιστορικού περιεχομένου δράματα του Φρυνίχου, το Μιλήτου Άλωσις και οι Φοίνισσες.

 

 

Τι εγυρεύαμεν εκεί στην Σαλαμίνα

Στόλους να κουβανούμε και να ναυμαχούμε.

Τώρα θα πάμε πίσω στα Εκβάτανά μας,

Θα πάμε στην Περσέπολί μας, και στα Σούσα.

Θα πάμε, πλην σαν πρώτα δεν θα τα χαρούμε.

Κ. Καβάφης