Σάμουελ Μπέκετ: Η πραγματικότητα είναι κατασκευή, Μέρος Α΄ Το θέατρο της απουσίας

Στην καρδιά του θεάτρου του Σάμουελ Μπέκετ βρίσκεται η κριτική για μία από τις πιο χαρακτηριστικές ανθρώπινες δραστηριότητες: την κατασκευή νοήματος. Σύμφωνα με τον Μπέκετ, δεν βλέπουμε τον κόσμο αντικειμενικά, αλλά τον προσαρτούμε, δίνουμε δηλαδή νόημα στην εμπειρία, με σκοπό να κατασκευάσουμε την ψευδαίσθηση ενός γνωστού σύμπαντος. Το «μπεκετικό» σύμπαν όμως είναι χωρίς Θεό, χωρίς λογική τάξη, χωρίς κάποια σταθερή πηγή από όπου να αντλούνται νοήματα. Αντιθέτως, όλο το υποτιθέμενο νόημα κατασκευάζεται μπροστά στα μάτια των θεατών. Χαρακτηριστικό στοιχείο του θεάτρου του Μπέκετ είναι ότι χρησιμοποιεί τα δομικά υλικά του μέσου του σε “άγρια μορφή”. Τα θεατρικά υλικά του δεν δηλώνουν τίποτα άλλο πέρα από αυτό που είναι. Ο θεατρικός κόσμος του Μπέκετ περιλαμβάνει συνήθως μόνο μία άδεια σκηνή.
Ενδιαφέρον στοιχείο αποτελεί το γεγονός, ότι παρόλο που το θέατρο του Μπέκετ απαιτεί συμβολική ανάγνωση, στερείται |”υψηλού” νοήματος προς αποκωδικοποίηση. Τα σύμβολά του δεν σημαίνουν τίποτε άλλο πέρα από αυτό που είναι. Το κοινό αναζητά νοήματα στα σύμβολα αλλά αντιλαμβάνεται ότι τα νοήματα εκλείπουν, όχι μόνο από τη σκηνή, αλλά κι από τον κόσμο που η σκηνή αναπαριστά. Ο Μπέκετ εικονογραφεί έναν κόσμο που αποτελείται μόνο από υλικά χαρακτηριστικά χωρίς πνευματική διάσταση. Παρακινώντας τους θεατές να ψάξουν νόημα σε ένα μέρος (locus) που δεν υπάρχει νόημα, σηματοδοτεί όχι έναν κόσμο που δεν έχει εξερευνηθεί όπως πιστεύουν οι περισσότεροι κριτικοί, αλλά αντιθέτως, έναν κόσμο όπου κυριαρχεί η απουσία νοήματος.
H απουσία αποτελεί δομικό παράγοντα στη δραματουργία του Μπέκετ, καθώς σε όλα τα έργα του απουσιάζουν στοιχεία που περιμένει κάποιος από το θέατρο.

Προς επαλήθευση δείτε τον παρακάτω πίνακα.

Τα έργα του Μπέκετ δομούνται κυρίως πάνω σε καταστάσεις παρά σε αφηγηματικές πλοκές. Στην αρχή αποκαλύπτεται όλη η δράση και αποφασίζεται τι είναι οι χαρακτήρες αλλά και τι μπορούν να κάνουν. Την ίδια στιγμή, οι καταστάσεις που βιώνουν οι χαρακτήρες, είναι εμφατικά σωματικές και τα σώματά του έχουν αυστηρά όρια και περιορισμούς. Μέχρι τον Μπέκετ οι χαρακτήρες είναι οι ζωές, μετά τον Μπέκετ, οι ζωές είναι οι καταστάσεις.

Ο Τριαντάφυλλος Μποσταντζής είναι σκηνοθέτης με μεταπτυχιακό τίτλο στην Δραματολογία-Παραστασιολογία από το τμήμα Θεάτρου του ΑΠΘ. Το παρόν άρθρο αποτελεί σύνοψη των απόψεων του Colin Counsell, από το βιβλίο Signs of Performance.