Βιωματικό, στοχαστικό, εξομολογητικό βιβλίο που μιλάει για τον πόνο της απώλειας του αγαπημένου προσώπου, την ανάμνηση, τη ζωή που συνεχίζεται και μας οδηγεί σε μετατοπισμούς άλλης οπτικής θεώρησης. «Τα τρία επίπεδα της Ζωής», με επί μέρους ενότητες «Το αμάρτημα του ύψους», «Στην επιφάνεια», «Η απώλεια του βάθους», μιλάει στον αναγνώστη για την εμπειρία της κοινής ανθρώπινης μοίρας, την επίγνωση και το κενό της απώλειας, τη θλίψη και την οδύνη που εκφράζεται τόσο προσωπικά κάθε φορά, την ώρα που η ζωή αδιάφορη συνεχίζει την πορεία της.
«. . . Όλα αυτά είναι απλώς το σύμπαν που κάνει τη δουλειά του κι εμείς είμαστε το υλικό πάνω στο οποίο γίνεται αυτή η δουλειά. Ίσως το ίδιο ισχύει, λοιπόν και με τη θλίψη. Φανταζόμαστε ότι την έχουμε καταπολεμήσει, ότι φανήκαμε αποφασιστικοί, ότι έχουμε αφήσει πίσω μας τη δυστυχία, ενώ το μόνο που έχει συμβεί είναι ότι η θλίψη έχει πάει παραπέρα, έχει μετατοπίσει το ενδιαφέρον της αλλού. Άλλωστε δεν συνάξαμε εμείς τα σύννεφα ούτε έχουμε τη δύναμη να τα διαλύσουμε. Αυτό που συνέβη είναι ότι από κάπου-ή από το πουθενά- σηκώθηκε μια αύρα και έτσι βρισκόμαστε πάλι σε κίνηση. Προς τα πού μας παρασέρνει όμως; Προς το Έσσεξ; Προς τη Βόρεια Θάλασσα; Ή μήπως φυσάει από βορινή κατεύθυνση, οπότε με λίγη τύχη μας πηγαίνει προς τη Γαλλία;»
Το βιβλίο ξεκινάει με παραδείγματα πτήσεων με αερόστατο. Άνθρωποι τολμηροί και αερόστατα μιας άλλης εποχής που η νεανική τόλμη αναζητά την ελαφρότητα της ελευθερίας, την περιπέτεια, την πρόκληση της ανατροπής. Ο Φρεντ Μπάρναμπι της Έφιππης Βασιλικής φρουράς και μέλος του συμβουλίου της Αεροναυπηγικής Εταιρείας στο αερόστατο «Η Έκλειψη», η ηθοποιός Σάρα Μπερνάρ και ο εραστής της Ζορζ Κλερέν στο αερόστατο «Δόνια Σολ», ο Φελίξ Τουρνασόν δημοσιογράφος, φωτογράφος, εφευρέτης ( γνωστός ως Ναντάρ) στο αερόστατο «Ο Γίγας», δικής του ευφάνταστης κατασκευής. Χρωματιστά αερόστατα, τύποι ανθρώπων που τους διακατέχει ο ενθουσιασμός, η λάμψη της διασημότητας, η εμπορική εφαρμογή μιας επιτυχημένης απόπειρας τόσο στην αεροναυπηγική όσο και στη φωτογραφία.
«. . . Μας προκαλεί σοκ το να βλέπουμε τον εαυτό μας από μακριά, και το υποκειμενικό γίνεται αίφνης αντικειμενικό. Αυτός όμως που συνδύασε πρώτος τούτα τα δυο διαφορετικά πράγματα-κι ας ήταν μόλις από ύψος μερικών εκατοντάδων μέτρων κι ας το έκανε με ασπρόμαυρες φωτογραφίες κι ας αφορούσε μόνο μερικές απόψεις του Παρισιού- ήταν ο Φελίξ Τουρνασόν με τα πύρινα μαλλιά. »
«Συνδυάζεις δύο πράγματα που δεν είχαν συνυπάρξει προηγουμένως. Και άλλοτε αυτό φέρνει αποτέλεσμα, άλλοτε δεν φέρνει. Ο Πιλάτρ ντε Ροζιέ, ο πρώτος άνθρωπος που ανυψώθηκε στον ουρανό με αερόστατο θερμού αέρα, θέλησε και να γίνει ο πρώτος που θα διέσχιζε το στενό της Μάγχης από τη Γαλλία προς την Αγγλία. . . πριν όμως προλάβει καν να φτάσει στην ακτογραμμή. . . το ελπιδοφόρο αερόστατο έπεσε στο έδαφος φονεύοντας κυβερνήτη και συγκυβερνήτη. »
«Βάζεις μαζί δύο ανθρώπους που δεν είχαν ξαναβρεθεί ποτέ, και άλλοτε ο κόσμος αλλάζει, άλλοτε όχι. Μπορεί να συντριβούν και να καούν ή να καούν και να συντριβούν. Μερικές φορές όμως συμβαίνει κάτι πρωτόφαντο και τότε ο κόσμος αλλάζει. Μαζί, μες στην πρώτη εκείνη έξαρση, την πρώτη εκείνη φλογερή αίσθηση ανάτασης, είναι καλύτεροι απ’ ό, τι είναι ο καθένας μόνος του. Βλέπουν μακρύτερα και βλέπουν καθαρότερα. »
«Ζούμε στην επιφάνεια, στη γη, κι όμως-οι βλέψεις μας είναι υψιπετείς. Ενώ σερνόμαστε στο έδαφος, απλώνουμε καμμιά φορά το χέρι ψηλά φτάνοντας μέχρι τους θεούς. Μερικοί πετούν στον ουρανό με την τέχνη, άλλοι με τη θρησκεία. Οι περισσότεροι με τον έρωτα. Όταν όμως πετάς ψηλά, μπορεί και να τσακιστείς. . . Κάθε ερωτική ιστορία είναι εν δυνάμει μια ιστορία ψυχικής οδύνης. . . Γιατί λοιπόν προσβλέπουμε μονίμως στον έρωτα; Διότι ο έρωτας είναι το σημείο συνάντησης της αλήθειας με τη μαγεία. Της αλήθειας, όπως αυτή της φωτογραφίας, με τη μαγεία, όπως αυτή της πτήσης με αερόστατο. »
Η συνάντηση του Μπάρναμπι και της Μπερνάρ, οι επιθυμητές συνυπάρξεις, τα κοινά σημεία και οι αποκλίσεις της μοίρας, η ζωή που συνεχίζεται μετά το χωρισμό των δύο εραστών, ο γάμος του Μπάρναμπι, το βιβλίο «Μια πτήση πάνω από τη Μάγχη και άλλες περιπέτειες στον αέρα», ο γάμος της Μπερνάρ και του Έλληνα Αριστείδη Δαμαλά, ο θάνατος του Μπάρναμπι στο Χαρτούμ, το βιβλίο της κυρίας Μπάρναμπι «Υποδείξεις για τη φωτογράφιση στο χιόνι. » είναι νήματα που ενώνουν τις ιστορίες μιας άλλης εποχής με την ιστορία του συγγραφέα στο παρόν της μοναχικής επίγνωσης του πόνου του θανάτου.
«Συνδυάζεις δύο ανθρώπους που δεν είχαν συνυπάρξει προηγουμένως. . . Έπειτα, κάποια στιγμή, αργά ή γρήγορα, για τον ένα ή τον άλλο λόγο, ο ένας τους χάνεται. Κι αυτό που χάνεται είναι περισσότερο από το άθροισμα όσων υπήρχαν προηγουμένως. »
Στο πρώτο στάδιο της νεανικής ζωής, ο κόσμος χωρίζεται χονδρικά σε εκείνους που έχουν κάνει έρωτα κι εκείνους που δεν έχουν κάνει. Αργότερα, σε εκείνους που έχουν γνωρίσει τον έρωτα κι εκείνους που δεν τον έχουν γνωρίσει. Κι ακόμα πιο αργά-αν είναι τουλάχιστον κανείς τυχερός( ή αντίστροφα, άτυχος)- χωρίζεται σε εκείνους που έχουν υπομείνει την οδύνη και σε εκείνους που δεν την έχουν υπομείνει. Αυτές οι διαιρέσεις είναι απόλυτες. Είναι ζώνες τροπικών που διασχίζουμε. »
Ύστερα από την εξιστόρηση των ερώτων ανάμεσα σε πρόσωπα που συναντιούνται και χωρίζουν σε μια εποχή τρέλλας για τα αερόστατα, ο συγγραφέας περνά σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση, εξομολογούμενος τόσο άμεσα τα συναισθήματα της απώλειας της Πατ –εξ αιτίας του θανάτου της-που ανέτρεψε τις ισορροπίες της κοινής τους ζωής και τον βύθισε στην οδύνη και το πένθος. Με ειλικρίνεια αγγίζει το θέμα του θανάτου, του πόνου, της θλίψης, της μοναξιάς. Χρησιμοποιώντας παραδείγματα περιπτώσεων μιλά για το σπαραγμό της ψυχής, για τις σκέψεις της αυτοκτονίας, για τη μνήμη του αγαπημένου προσώπου που εξακολουθεί να ζει μέσα μας, όσο κρατάμε ζωντανή τη φλόγα της ανάμνησης. Μιλά για τη δική του σπαρακτική οδύνη κι αυτό δίνει στο βιβλίο ένα άλλο βάρος. Εξηγεί με ειλικρίνεια την προσπάθεια να δει τον κόσμο γύρω του χωρίς θυμό και θλίψη, τον παρηγορητικό ρόλο της τέχνης του θεάτρου και του κόσμου της όπερας, τις συζητήσεις, τις επιστολές φίλων και άλλων ανθρώπων που διάβηκαν από παρόμοιες καταστάσεις, τα βιβλία των συγγραφέων που άγγιξαν συνειδητά ή ασυνείδητα το φάσμα των πικρών συναισθημάτων του θανάτου και της μνήμης. Η γλώσσα ως κώδικας επιλογής λέξεων που αποτυπώνουν ακροθιγώς το βαρύ φορτίο των συναισθημάτων της απώλειας, η σύγχρονη θεώρηση του αρχέγονου μυστηρίου, απασχολεί τη σκέψη του συγγραφέα καθώς και ο μετατοπισμός της μνήμης από το εμείς στο εγώ. Η μοναξιά, η λαχτάρα του αγαπημένου προσώπου, το όνειρο ως επιστροφής συνέχεια. . . Η συνέχεια της ζωής και το εσωτερικό δάκρυ.
«Έτσι αυτή η ανάμνηση, που είναι τώρα μονοπρόσωπα ιδιότυπη, μεταβάλλεται. Καθίσταται λιγότερο ανάμνηση ενός γεγονότος και περισσότερο ανάμνηση μιας φωτογραφίας ενός γεγονότος. Και στις μέρες μας- έχοντας χάσει το ύψος, την ακρίβεια και την εστίαση- δεν είμαστε πια βέβαιοι ότι εμπιστευόμαστε τη φωτογραφία όπως παλιά. Εκείνα τα παλιά και οικεία στιγμιότυπα των ευτυχισμένων καιρών έχουν καταντήσει να φαίνονται λιγότερο ουσιώδη, λιγότερο σαν φωτογραφίες της ίδιας της ζωής και περισσότερο σαν φωτογραφίες φωτογραφιών. »
« Περιμένεις πότε η ζωή θα επανέλθει από την όπερα στη ρεαλιστική μυθοπλασία. . . Πότε θα επιστρέψουν το κέφι και η ευχαρίστηση, ακόμα κι αν αναγνωρίζεις ότι το κέφι έχει γίνει πιο εύθραυστο και η τωρινή ευχαρίστηση δεν συγκρίνεται με τη χθεσινή χαρά. Πότε η θλίψη θα καταστεί «απλώς» ανάμνηση της θλίψης- αν συμβεί ποτέ αυτό. Πότε ο κόσμος θα επανέλθει στην κατάσταση να είναι « απλώς» κόσμος, και η ζωή θα σου δίνει πάλι την αίσθηση ότι εκτυλίσσεται επίπεδα στην επιφάνεια. »
«Τα τρία επίπεδα της Ζωής», ένα βιβλίο όπου η γραφή εστιάζει στο πρόσωπο του συγγραφέα και στην οδύνη του θανάτου, στο αγαπημένο πρόσωπο και στην εξομολόγηση εσωτερικών φωνών που μιλούν για την επίγνωση της κοινής μοίρας.
ΤΖΟΥΛΙΑΝ ΜΠΑΡΝΣ
ΤΑ ΤΡΙΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΘΩΜΑΣ ΣΚΑΣΣΗΣ
ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ