Με αφορμή την παράσταση “ΚΑΤΩ ΚΟΣΜΟΣ” την οποία σκηνοθετεί, η Βαρβάρα Δουμανίδου μίλησε στο culture.thessaloniki-portal.gr
1. Πείτε μας δυο λόγια για την υπόθεση του έργου. Τι είναι ο “Κάτω Κόσμος” ;
Ο Κάτω Κόσμος είναι μια παράσταση βασισμένη στα τρία δημοτικά τραγούδια, Γιατί είναι μαύρα τα βουνά, Η Λυγερή στον Αδη και του Νεκρού Αδελφού. Είναι η ζωντανή μας παράδοση. Οι ρίζες και το αίμα μας. Είναι οι προγονική μας ιστορία. Οι λέξεις, τα βλέμματα, τα ρυτιδιασμένα μέτωπα, τα γδαρμένα χέρια, τα κουρασμένα κορμιά και το πείσμα που ανάβλυζε από μέσα τους. Είναι οι συνήθειες των παππούδων, των παππούδων μας. Η ζωή και ο θάνατος τους. Η Ιστορία τους που ξεχάσαμε. Το έργο εκτυλίσσεται σε ένα χωριό. Ένα μικρό χωριό μακριά από τον χρόνο και τη σημασία του. Το φως και το σκοτάδι διαδέχονται τη ζωή των κατοίκων του, μέσα από χαρές, γλέντια, γάμους, μοιρολόγια, κηδείες, έρωτες και θανάτους. Είναι εικόνες μιας ζωής σημαδεμένης από ήλιο, δάκρυα, ουρλιαχτά, γέλια, κρασί, νερό, λιβάνι, σταυρούς, μνήματα και χώμα. Πολύ χώμα.
2. Πώς παρουσιάζονται αυτά τα τρία δημοτικά τραγούδια μέσα στην παράσταση; Είναι αυτούσια;
Τα κείμενα του έργου που με πολλή αφοσίωση επιμελήθηκε η συγγραφέας Μαρία Ράπτη δίνουν ένα αναλλοίωτο στίγμα της εποχής εκείνης. Είναι εμπνευσμένα από τα πρωτότυπα τραγούδια αλλά είναι κείμενα ξεχωριστά με απόλυτη συνέπεια στη δημώδη μούσα. Ένα οικείο και συγχρόνως άγριο και αιματηρό κείμενο δοσμένο ποιητικά όπως ακριβώς και οι παραλογές της εποχής εκείνης. Είναι λέξεις που σαν φαντάσματα έρχονται με δύναμη και χτυπούν πάνω μας με καθαρότητα και ειλικρίνεια. Μια σύγκρουση ολέθρια που δεν αφήνει κανέναν ασυγκίνητο. Η δική μου σκοτεινή οπτική πάνω στα δημοτικά τραγούδια και η μελέτη μου στη λαογραφία τόσο την ελληνική όσο και την βαλκανική είχε ως αποτέλεσμα το ξύσιμο της σάρκας μιας εποχής, που βγάζει στην επιφάνεια όλο τον πόνο την αγάπη και τον σπαραγμό της σκληρής ζωής των ανθρώπων εκείνων.
3. Τι σας έκανε να επιλέξετε να σκηνοθετήσετε αυτό το έργο μετά τον “Φόβο” ;
Ο Φόβος ήταν μια μοναδική εμπειρία για όλους όσοι τον έζησαν και τον παρακολούθησαν. Και για εμάς τους συντελεστές αλλά και για τους θεατές που αψήφησαν τις σκληρές συνθήκες της παράστασης και αφέθηκαν να ζήσουν κάτι ξεχωριστό ως θεατρική εμπειρία. Σκοπός μου ως σκηνοθέτης είναι να δημιουργήσουμε ένα θέατρο που αφυπνίζει, ενεργοποιεί τους θεατές και κυρίως το συναίσθημα τους. Που διεγείρει τις όποιες κουρασμένες και εφησυχασμένες τους αισθήσεις και αφήνονται να παρασυρθούν από την εικόνα, τον ήχο, τον παλμό, τη δόνηση, το τράνταγμα και την ενέργεια ενός έργου. Ο θεατής πρέπει να οσμίζεται, να ακούει, να νιώθει, να βλέπει και όχι να κοιτάζει, να παίρνει μέρος ως ένα κομμάτι του έργου και της δράσης και όχι να μένει αμέτοχος και παρατηρητής. Να γίνεται ένα με τον ηθοποιό ως μια άλλη συμπληρωματική του οντότητα. Κι αν το πετύχαμε αυτό με την παράσταση του Φόβου που το κείμενο ήταν αρκετά δυσνόητο και ελάχιστο, με τον Κάτω Κόσμο νομίζω πως ο θεατής θα αναζητήσει μέσα του όλο εκείνο το παρελθόν που είναι γραμμένο στα έγκατα της ψυχής του και κυλάει στις φλέβες του.
4. Πιστεύετε ότι η παράδοση μας και τα δημοτικά μας τραγούδια είναι κάτι που μας αφορά σήμερα;
Ασφαλώς και είναι κάτι που μας αφορά. Κάθε λαός που ξεχνά τις ρίζες του και την ιστορία του είναι ένας ορφανός λαός. Αλλά εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με την ιστορία των πολέμων και των επαναστάσεων μας. Έχουμε να κάνουμε με τους ανθρώπους που πολεμούν με τη ζωή και τον θάνατο. Με τη γη και τη σκληρότητα της. Με το θάψιμο των παιδιών τους και τον αβάσταχτο πόνο.
Με τη μάχη τους με τον Χάρο. Με τις κατάρες και τις προσευχές. Με ήθη και έθιμα που κρατάμε μέχρι σήμερα και δεν έχουμε ιδέα πως εκατοντάδες χρόνια πριν, μια προγιαγιά μας έκανε το ίδιο. Με τον έρωτα και την αγάπη που είναι πάντα φτιαγμένα από τα ίδια υλικά. Με την ανθρώπινη θλίψη και χαρά που στους αιώνες μένει ίδια. Που σκάβει τις ψυχές μας ανελέητα και αιματηρά. Προσωπικά δεν βλέπω τον λόγο να συγκινηθώ μόνο με τα λόγια του ποιητή Shakespeare και να με αφήσει ασυγκίνητη η τραγική μάνα στο τραγούδι του Νεκρού Αδελφού. Όλα έχουν τη σημασία τους. Και τα δημοτικά τραγούδια είναι ένα μεγάλο κομμάτι μας.
5. Πείτε μας δυο λόγια για την ομάδα σας, το “Θέατρο του Άλλοτε”.
Το Θέατρο του Άλλοτε είναι μια ομάδα ηθοποιών οι οποίοι προέρχονται από διαφορετικές θεατρικές ομάδες, σχολές, κύκλους της πόλης και από διαφορετικές ηλικίες και θεατρικές εμπειρίες. Η κοινή μας αγάπη για το διαφορετικό μας ένωσε και μας ώθησε στο εναλλακτικό και πρωτοποριακό θέαμα. Το Θέατρο του ‘Αλλοτε έχει ως σκοπό τον συναισθηματικό ερεθισμό του θεατή έτσι ώστε να νιώσει, να καταλάβει και να θυμηθεί τα βασικά του ένστικτα όπως φόβος, πόνος, θλίψη, χαρά κλπ.
Είναι μια ομάδα που δουλεύει αυτόνομα και με δική της παραγωγή κάτι που είναι εξαιρετικά δύσκολο στις μέρες μας. Ελπίζουμε σε μια διαφορετική θεατρική πραγματικότητα και ευχόμαστε να βάλουμε κι εμείς δική μας ξεχωριστή σφραγίδα. Επίσης ευχαριστούμε και νιώθουμε ευγνωμοσύνη για όλους τους φίλους και τους συνεργάτες που μας πίστεψαν μας στηρίζουν σε κάθε μας προσπάθεια.
Πολυχώρος Ενώ