«Τα καλά βιβλία είναι για τους νέους ό,τι ο ήλιος και η δροσερή βροχή για τους σπόρους, που έμειναν θαμμένοι κάτω απ’ τους πάγους του χειμώνα.»
Χόρας Μαν
«Τα βιβλία, χωρίς την εμπειρία της ζωής, είναι άχρηστα, γιατί όλα μπορούν να μας τα μάθουν, εκτός από την τέχνη να ζούμε.»
Σάμιουελ Τζόνσον
Δύο απόψεις αποκκλίνουσες ή συγκλίνουσες; Τα βιβλία κάνουν καλό ή κακό; Η γνώση είναι προς όφελός μας ή μας οδηγεί περισσότερο προς τη δυστυχία μας; Μήπως πρέπει πρώτα να έχουμε κάποια πράγματα ήδη κατακτημένα για να επωφεληθούμε απ’ αυτά ή αντιθέτως, τα βιβλία θα λειτουργήσουν ως το κατάλληλο υπόστρωμα για να μάθουμε να ζούμε και να ευχαριστιόμαστε την ζωή μας, το κάθετι που κάνουμε και ν’ αποκτήσουμε σοφία;
Το κλισέ θέλει τα βιβλία να είναι -ίσως μαζί με τον σκύλο- ο καλύτερος φίλος του ανθρώπου. Να σε ταξιδεύουν, να σου κρατάνε συντροφιά (όταν δεν έχει τίποτα η τηλεόραση), να σε διδάσκουν, να σε ξεκουράζουν και δεν ξέρω κι εγώ τι άλλους ρόλους έχουν επωμιστεί αυτά τα κακόμοιρα τα βιβλία που βγαίνουν με δυσκολία ( φαντάζομαι ) απ’ τις ψυχές και τα κεφάλια των συγγραφέων τους.
Στην Ελλάδα, η σχέση μας με τα βιβλία είναι κάπως ιδιαίτερη. Σχεδόν το 60% του πληθυσμού μας γράφει, ή έχει γράψει κάτι κατά τη διάρκεια της ζωής του. Παρ’ όλα αυτά, σταθερό αναγνωστικό κοινό είναι περίπου το 20% με 30%. Παραμένει ακόμη απροσδιόριστος ο λόγος για τον οποίο γίνεται αυτό. Αν και είναι ξεκάθαρο, ότι δεν μπορείς να γράφεις, αν δεν διαβάζεις κιόλας. Το διάβασμα είναι το σχολείο σου, η ενθάρρυνσή σου, η τριβή σου με το αντικείμενο. Ύστερα, εδώ έχουμε και τα βιβλία παραλίας. Άλλος όρος αυτός. Γιατί να είναι περίεργο να πάρω Παπαδιαμάντη στην παραλία και να μην είναι να πάρω Dan Brown ή Λένα Μαντά; Πρέπει να κουβαλάω μαζί μου βιβλία- μαξιλάρια για να περάσω όλες τις διακοπές μ’ αυτά; Ουκ εν τω πολλώ το ευ!
Κι αν τα βιβλία μας προσφέρουν γνώση και μας ανοίγουν τους ορίζοντες το κάνουν για καό μας. Τα παιδιά τα μικρά που έχουν άγνοια κινδύνου, που δεν είναι καχύποπτα, που δεν έχουν ακόμη ιδέα για το τι συμβαίνει γύρω τους δεν είναι τόσο πολύ περισσότερο ευτυχισμένα από μας; Μήπως η γνώση μας κάνει δυστυχισμένους; Ο Αντόνιο Πόρτσια λέει ότι όταν όλα έχουν γίνει τα πρωϊνάείναι θλιμμένα. Όταν όλα τα έχεις δει, τα έχεις διαβάσει, τα έχεις σκεφθεί, μήπως είσαι και συ θλιμμένος;
Από την άλλη, η ίδια εγώ, σκέφτομαι πως η γνώση είναι δύναμη, πως είναι αδύνατον ο άνθρωπος να μην διαβάζει και να είναι ευτυχισμένος. Μπορεί να είναι ευχαριστημένος με τη ζωή του, αυτό μπορώ να το δεχτώ, αλλά όχι ευτυχισμένος. Γιατί χωρίς τα βιβλία, δεν θα ανοίξει ποτέ η πόρτα του μυαλού του να δει παραπέρα από αυτό που βλέπει τώρα. Και το καναρίνι μπορεί να κελαηδάει χαρούμενα στο κλουβί του, έτσι να μας φαίνεται εμάς τουλάχιστον, αλλά δεν έχει δει πόσο ψηλά πετάνε τ’ άλλα τα πουλιά, τα ελεύθερα. Να πάει κι αυτό μαζί τους.